مباحثاتی پیرامون زمان در عوالم وجودی

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

بهتر است به‌جای این بحث، بحث عقلی را تمام کنیم، إن‌شاءالله از جلسات آینده درس مباحث نقلی را بحث کنیم.

در نظرم بود که این مسائل را به مسائل مشیت، اختیار، اراده، جبر و قدر و امثال‌ذلک ربط دهیم؛ ولی احساس می‌کنم که خیلی به درازا می‌کشد. لذا فعلاً در همین مسئلۀ بداء توقف می‌کنیم و وارد مباحث نقلی این قضیه می‌شویم و تمام می‌کنیم؛ چون خیلی طول می‌کشد. احساس می‌کنم که [ممکن است] دیگر از مسائل اصول خارج شویم!

تلمیذ: معلق مشیت می‌شود!!

استاد: یعنی می‌خواهید بگویید که ادامه دهیم؟! اگر این‌طور باشد پس مباحث نقلی هم فعلاً برای ما می‌ماند تا قضیه را در ... بکشانیم.

تلمیذ: زمان و مکان معلول ماده هستند، پس چطور در عالم برزخ و ملکوت هم هست و نمی‌شود بگوییم که اصلاً ماده خودش یک قوۀ تجردی هم دارد؟! ماده ثقل و سنگینی دارد ولی بالأخره یک نحوۀ تجردی هم خودش دارد.

تجرد وجود و تشکل آن به اشکال مختلفه

استاد: اشکالی که شما فرمودید در بحث تجرد وجود هست که وجود خودش مجرد است و این تجرد به معنای یک حقیقت محضه‌ای است که می‌تواند دارای اَشکال مختلفی باشد و تمام اینها در لحاظِ به‌هم سنجیده می‌شود؛ یعنی وقتی که ما وجود را یک حقیقت واحده بدانیم این حقیقت واحده بسیط و مطلق، قدرت و توان تشکّل را دارد. یک‌وقت چیزی است که می‌گوییم: این قدرت و توان را ندارد، در اینجا به‌نحو دیگری مسئله بر آن بار می‌شود؛ فرض کنید که آب یا هوا در شرایط عادی، توان قساوت و سفتی را ندارند، آب نرم و ملایم است، هوا ماده‌ای است که در عین ماده بودن نرم و ملایم است، در شرایط عادی صحبت می‌کنیم که اینها در شرایط عادی توان ثقل و سفتی را ندارند، مثل اینکه سنگ باشند یا تبدیل به آجر شوند؛ ولی یک‌وقت می‌گوییم که این مایع، مایعی است که در عین اینکه نرم است ولی با توجه به شرایط خاصی می‌تواند به صور مختلفی در بیاید؛ حتی بر خلاف این عَرَض ذاتیِ او که به‌اصطلاح جنبۀ میعان است سفت شود؛ مثل آب که در شرایط مختلف، تقیّدات و تعیّنات مختلفی به خود می‌گیرد، ممکن است بخار شود و لطیف شود و به سمت آسمان صعود کند، ممکن است تبدیل به ثلج شود و سفت شود و اگر کسی یخی بر سر انسان بزند سر انسان می‌شکند، اما هرچه آب به سرتان بزنید نمی‌شکند؛ پس ما می‌بینیم که آب توان [عوض شدن] در شرایط مختلف را دارد.