مباحثاتی پیرامون زمان در عوالم وجودی

این شخص می‌رود و آن کارت را در دستگاه می‌گذارد، ضبط مغناطیسی آن دستگاه کارت را می‌خواند و تشخیص می‌دهد که این کارت، مخصوص به این شخص است، الآن این دستگاه چه چیزی را تشخیص می‌دهد؟! آیا نحوۀ صحبت کردن او را تشخیص می‌دهد یا به صوت او کار دارد؟! می‌گوید که من به انحاء وجود صوتی تو کار ندارم، تو می‌خواهی زیداً بگویی یا زیدٍ بگویی به من ربطی ندارد آن کیف خودت است، من به آواز تو و یواش صحبت کردن و [نحوۀ بیان کلمات تو کار ندارم]... 

حالا می‌خواهی تو آن را بچرخان، درست شد؟! ما در بحث‌های فلسفی که عرض شد اسم این را لا‌بشرط مقسمی می‌گذاریم. وجود از همین قبیل است؛ وجود جوهره‌ای است که آن جوهره به اشکال مختلف در می‌آید و به هر شکلی که در آمد از آن حیطۀ وجود که خارج نیست، در آن حیطۀ وجود هست؛ ولی این وجود در این حد در نمی‌آید و داخل در وجود هست، اینجا است که می‌گوییم: وجود مجرد است.

معنای مجرد بودن خداوند متعال

اینکه می‌گوییم که خداوند متعال مجرد است یعنی یک حقیقت بلا شکل و بلا صورت است و حقیقتی است که باطن همۀ اشیاء اوست و اوست که از نقطه‌نظر علّیت در معلول تأثیر می‌گذارد. این مطلبی که شما فرمودید از نقطه‌نظر سلسلۀ مراتب وجود، وقتی که آن وجود مجرد شد بنابراین آن تجرد در این ماده هم هست، قبول داریم؛ ولی صحبت در این است وقتی که آن وجود به این شکل در آمد ما اسم‌ آن را ماده می‌گذاریم، وقتی این وجود به آن شکل در آمد ما اسم‌ آن را مثال می‌گذاریم؛ اما حقیقت هر دوی اینها واحد است هیچ فرقی باهم نمی‌کنند، به آن شکل در آمد ما اسم‌ آن را ملکوت می‌گذاریم، به این شکل در بیاید اسم‌ آن را جبروت می‌گذاریم.

اختلاف در شدت، ضعف، قوه، نقصان، فعلیت و کمال است و این اختلاف باعث تغایر ماهوی حقیقت وجود نمی‌شود، اختلاف باعث تغایر تعیّنات وجود می‌شود، این‌طور نیست که ماهوی خود وجود باهم تفاوت داشته باشند.