بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (1)
روایات سعادت و شقاوت در بطن مادر و مسئله اختیار انسان محور اصلی این جلسه است. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی چند دسته از روایات مربوط به سعادت و شقاوت را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که برخی از این روایات چگونه سرنوشت انسان را به علم الهی نسبت می‌دهند و نه به یک جبر از پیش‌تعیین‌شده. سپس روایاتی مطرح می‌شود که از تأثیر شرایط تکوینی، بطن مادر، ویژگی‌های نفسانی و تفاوت‌های افراد در فهم، عقل و گرایش‌های رفتاری سخن می‌گویند. در ادامه، نسبت این روایات با مسئله بداء، قضا و قدر، مشیت الهی و اختیار انسان تحلیل می‌شود و این پرسش مورد توجه قرار می‌گیرد که عوامل پیشینی تا چه اندازه در سعادت و شقاوت مؤثرند. حاصل بحث، تبیین راهی برای فهم روایات ظاهراً جبرآمیز و جمع میان علم و مشیت الهی با مسئولیت و اختیار انسان است.
بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (1)
توضیحات:
روایات سعادت و شقاوت در بطن مادر و مسئله اختیار انسان محور اصلی این جلسه است. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی چند دسته از روایات مربوط به سعادت و شقاوت را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که برخی از این روایات چگونه سرنوشت انسان را به علم الهی نسبت می‌دهند و نه به یک جبر از پیش‌تعیین‌شده. سپس روایاتی مطرح می‌شود که از تأثیر شرایط تکوینی، بطن مادر، ویژگی‌های نفسانی و تفاوت‌های افراد در فهم، عقل و گرایش‌های رفتاری سخن می‌گویند. در ادامه، نسبت این روایات با مسئله بداء، قضا و قدر، مشیت الهی و اختیار انسان تحلیل می‌شود و این پرسش مورد توجه قرار می‌گیرد که عوامل پیشینی تا چه اندازه در سعادت و شقاوت مؤثرند. حاصل بحث، تبیین راهی برای فهم روایات ظاهراً جبرآمیز و جمع میان علم و مشیت الهی با مسئولیت و اختیار انسان است.
بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (1)
10تلمیذ: همان باب العلقش را می‌خوانیم.
استاد: باب العقل، خیلی خوب است خیلی خوب است.
تلمیذ: بعد روی آن بحث می‌کنیم، می‌ترسم یک وقت عقلمان خیلی زیاد شود کار دستمان بدهد! اصفهانی‌ها که این‌طور هستند ...
استاد: خیلی وقت پیش در هفده یا هیجده سالگی با مرحوم آقا به حرم امام رضا علیه‌السّلام رفته بودیم ـ تابستان یک ماهی، پانزده روزی، بیست روزی مشهد می‌رفتیم ـ شخصی در حرم حالی به او دست داده بود خلاصه با امام رضا مناجات می‌کرد گریه می‌کرد و حالش عادی نبود. وقتی منزل آمده بودیم اخوی، حاج محمد صادق به آقا می‌گفت که آقا این عشق امام رضا بعضی‌ها را دیوانه می‌کند، ایشان فرمودند: نه آقا! عشق امام رضا عقل را بیشتر می‌کند، کسی را دیوانه نمی‌کند! «قَد خولِطوا، و لَقَد خالَطَهُم أمرٌ عَظیمٌ».1
اللهم صَلّ عَلیٰ محمدٍ و آل محمد
- نهج البلاغة، ج ۱، خطبه 193: و من خطبة له علیه السلام یَصف فیها المتقین، ص ۳۰۳:
«یَنظُرُ إلَیهِمُ النّاظِرُ فَیَحسَبُهُم مَرضَى، و ما بِالقَومِ مِن مَرَضٍ؛ و یَقولُ: قَد خولِطوا، و لَقَد خالَطَهُم أمرٌ عَظیمٌ.» روح مجرّد، ص 105:
«چون مردم بدان‌ها نگاه كنند ايشان را مريض پندارند؛ درحالى‌كه آنان ابداً مرضى ندارند. و مى‌گويند: آنها ديوانه شده و در عقل‌هايشان خللى پيدا شده است؛ آرى حقّاً و تحقيقاً امر عظيمى با آنان در آميخته است (و امور اعتبارى و مصلحت انديشى‌هاى جزاف را از دستشان ربوده است، فلهذا به نظر عامّه مصلحت انديش، ديوانه مى‌نمايند).»
- نهج البلاغة، ج ۱، خطبه 193: و من خطبة له علیه السلام یَصف فیها المتقین، ص ۳۰۳: