بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (1)

«و كَذَبَ أعداءُ اللهِ المشیّةُ و القُدرةُ لِلّهِ؛ اینها تکذیب مشیّت و قدرت را برای خدا می‌کنند»، «كمٰا بدأكُم تعودون من خلقهُ اللهُ شقیّاً یوم خلقهُ كذلِك یعودُ إلیهِ» از ابتدا ... «و مَن خَلقهُ سَعیداً یوم خَلقهُ كَذلِك یَعودُ إلیهِ سَعیداً» در اینجا حضرت همۀ مسائل را ارجاع به اوّل داده است، به قول خواجه عبدالله می‌گفت که الهی همه از آخر ترسند ما از اوّل می‌ترسیم.¹

«قالَ رسولُ اللهِ صلّى اللهُ علیهِ و آلِهِ و سلّم: الشَّقیُّ من شَقی فی بَطنِ أُمِّهِ و السَّعیدُ مَن سَعِدَ فی بَطنِ أُمِّهِ» این روایت روایتی است که تمام افرادی که در بحث قضا و قدر، مشیت، خیر و شر، سعادت و شقاوت صحبت کرده‌اند این روایت را اوّل آورده‌اند، همین روایت ابی‌الجارود است و خیلی راجع به آن بالا و پایین رفته‌اند و به‌اصطلاح معنا کرده‌اند و می‌توانیم بگوییم که روایت را از مشکلات پنداشته‌اند و به‌واسطۀ روایات دیگر ـ روایتی که در اوّل خواندیم ـ توجیه کرده‌اند. این هم یک روایت دیگر است.

روایت «...عُجِنت نُطفتُهُ بِعقلِهِ...»

روایت دیگر در اینکه در بطن اُمّ خیلی کارها انجام می‌گیرد ـ شما خیال نکنید فقط همۀ کارها را شما انجام می‌دهید بلکه کارهای زیادی در آنجا انجام می‌گیرد! ـ در جلد اوّل، صفحه نود و هفت، روایت دهم، باب دو است:

أبی عن سعدٍ عنِ اِبنِ هاشِمٍ عنِ اِبنِ معبدٍ عنِ الحُسینِ بنِ خالِدٍ عن إسحاق قال: قُلتُ لِأبی‌عبدِاللهِ علیهِ السّلامُ الرّجُلُ آتیهِ أُكلِّمُهُ بِبَعضِ كَلامی فیَعرِفُ كُلّهُ و مِنهُم مَن آتیهِ فأُكلِّمُهُ بِالكلامِ فیَستَوفی كَلامی كُلّهُ ثُمّ یَرُدُّهُ عَلیّ كما كَلَّمتُهُ و مِنهُم مَن آتیهِ فأُكلِّمُهُ فَیقولُ أعِد عَلیّ فقال: یا إسحاقُ أ و ما تَدری لِم هذا؟ قُلتُ: لا، قال: الّذی تُكَلِّمُهُ بِبعضِ كَلامِك فیَعَرِفُ كُلّهُ فذاك مَن عُجِنت نُطفتُهُ بِعقلِهِ و أمّا الّذی تُكلِّمُهُ فیَستوفی كلامك ثُمّ یُجیبُك على كلامِك فذاك الّذی رُكِّبَ عَقلُهُ فی بَطنِ أُمِّهِ و أمّا الّذی تُكَلِّمُهُ بِالكَلامِ فیقولُ أعِد عَلیّ فذاك الّذی رُكِّبَ عَقلُهُ فیهِ بعدَ ما كَبِر فهو یَقولُ أعِد عَلَیّ.²