بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (1)

«فذاك الّذی رُكِّبَ عَقلُهُ فی بَطنِ أُمِّهِ» آن کسی است که در شکم مادر، آن عقل یعنی دو ریالی این ‌وسط یک مقدار دیر افتاده است؛ اما آن اوّلی از همان ابتدای نطفه، این عقل در او قرار داده شد؛ لذا تمام وجودش را عقل احاطه کرده است؛ یعنی همراه با عقل سیر رشد و تکامل خودش را در بطن اُمّ طی می‌کند. دستۀ دوم خدا کمی در شکم مادر دست نگه داشته است و این نطفه بدون عقل بسته شد و آمده جلو، جلو، جلو، دیگر آن دم‌های آخر که بیرون می‌پرید مثلاً آنجا خلاصه خدا کمی عقل آن وسط کار گذاشته است! این هم دستۀ دوم. «و أمّا الّذی تُكَلِّمُهُ بِالكَلامِ فیقولُ أعِد عَلیّ فذاك الّذی رُكِّبَ عَقلُهُ فیهِ بعدَ ما كَبِر» [دستۀ سوم]! ای‌دادبیداد! آن کسی است که وقتی که به دنیا آمد بیچاره چیزی نداشت، بعد دیگر سالیان سال می‌گذرد کم‌کم بالا می‌شود، حالا خدا به او یک عنایتی می‌کند و یک مقداری به او افاضه می‌کند.

از این مسائل استفاده می‌شود در قضیۀ سعادت و شقاوت که هیچ، در خود قضیۀ خصوصیات اخلاقی و سعۀ هر شخصی مسائل غیراختیاری که در وجود او مؤثّر است حتماً باید باشد. إن‌شاءالله تتمۀ این بحث را یک‌قدری مفصّل‌تر برای جلسۀ بعد با یک روایاتی در غیر از زمینۀ بطن اُمّه [بیان می‌کنیم].

این روایات روایاتی است که خیلی باید روی این روایات مطالعه شود و دقت شود و بدون توجه به مسائل فلسفی امکان حلّ این روایات وجود ندارد.

تلمیذ: کتاب ‌العقل.

تأکید بر مطالعۀ کتاب العقل کافی

استاد: کتاب العقل کافی را حتماً باید مطالعه کنید، کتاب العقل کافی عجیب است، این روایت جنود الرحمان و جنود الشیطان خیلی عجیب است،¹ دیده‌اید بعضی اوقات نشسته‌اید حال عبادت دست می‌دهد، بعضی اوقات خلافش پیدا می‌شود، بعضی اوقات کدِر پیدا می‌شود، اسرار همۀ اینها در آن روایت موسی بن ‌جعفر علیهماالسّلام به هشام [هست]، روایت را دیده‌اید؟ در یک روایت خیلی مفصّل هم هست و زیاد هم است.