اسم جنس و علم جنس در اطلاق (2)

استاد: خب حرف دلالت بر موارد مختلف دارد، خیلی از حروف دلالت بر موضوعات مختلف دارد.

تلمیذ: موضوعاتش هم موضوعات کلی است، جوهرش است در برابر اسم هست.

استاد: اصلاً این حرف دال بر چیست؟ این حرف یا دال بر جنسیّت است یا دال بر شمول است یا دال برکلیّت است یا دال بر عهد است؟

تلمیذ: ما از قرائن می‌فهمیم.

استاد: از قرائن چه را می‌فهمیم؟

تلمیذ: ما استغراق را می‌فهمیم، جنسیّت را می‌فهمیم.

استاد: پس این «ال» برای چه وضع شده است؟

تلمیذ: ما باید ببینیم که این موضوع اصلی «ال» چیست که شامل تمام موارد استعمالش می‌شود.

استاد: خب هیچ‌چیز نیست. اصلاً ما موضوعٌ‌له نداریم، ما چه موضوعٌ‌‌له‌ای داریم؟ بین عهد و بین استغراق چه وجه جامعی هست؟ بین عهد و بین جنس وجه جامعی هست؟

تلمیذ: همین را می‌خواهم عرض کنم مثلاً مغنی دارد، «مِن» چندین معنا دارد، یکی نشویه است، یکی بعضیه است. ما چرا این‌طوری بگوییم؟! ما می‌گوییم که «من» یک حرفی است که در هر قالبی برای خودش یک معنائی پیدا می‌کند.

استاد: ما همین را در اسم هم می‌گوییم؛ «عین» یک اسمی است در هرجا برای خودش یک قالب دارد.

تلمیذ: آن موضوعٌ‌له‌اش مستقل است در دامن غیر نیست.

استاد:چرا؟! خب عین را هم همین‌طور بگیریم. عین را یک معنای جامع برای شیئیت می‌گیریم، آن شیئیت فرض کنید که یا فضه است یا فرض کنید که ذهب است یا فرض کنید که ربیئة است.

تلمیذ:موضوعٌ‌له خاصی برای «ال» وضع نشده است. اما عین مسلم است که برای آن موضوع وضع شده است.

استاد: این حرف را از کجا می‌زنید که عین وضع شده است برای مفاهیم مختلفه بدون توجه به جامع مشترک بین آنها؟

تلمیذ: چون امکان جمع ندارد.

استاد: احسنت، همین حرف را ما در «ال» می‌زنیم. می‌گوییم که در «ال» چون امکان جمع بین عهد و بین جنس نیست پس موضوع‌ٌله مختلف است. امکان جمع هست یا نه؟