نقد بیان مرحوم آخوند درمقدمۀ اولی از مقدمات حکمت (3)

فرض کنید در آیۀ ﴿وَلۡتَكُن مِّنكُمۡ أُمَّةٞ يَدۡعُونَ إِلَى ٱلۡخَيۡرِ وَيَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَيَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ﴾¹ این امر به معروف و نهی از منکر فقط برای بیان تحقق امر به معروف و نهی از منکر در میان جامعۀ مسلمین است. اما در این آیه خصوصیات آن معروف و خصوصیات منکر بیان نشده است که حالا اگر یک مکلفی می‌خواهد امر به معروف کند چه‌کار کند؟ چه شرایطی دارد؟ چه شروطی دارد؟ چه مسائلی را مکلف در امر به معروف ونهی از منکر باید لحاظ کند در آیه نیست. پس این آیه ظهور دارد بر اینکه منظور و مقصود مولا از آیه تحریک و ارجاع مکلف بر افراد و مصادیق معینۀ معروف و منکر نیست؛ بلکه فقط برای بیان وضع و جعل این حکم اسلامی در تشریع اسلامی و در جامعۀ اسلامی است. فقط برای بیان این است. این را می‌گوییم مقام، مقام ظهور. اگر ما از قضیه استفادۀ ظهور کردیم که منظور مولا فقط بیان و جعل حکم است بدون توجه به شرایط و خصوصیات، اصلاً به‌طورکلی از مقام اطلاق برانی و خارج است.

تلمیذ: وقتی شک می‌کنیم که برای زن‌ها هم هست یا نیست. آیا به اطلاقش تمسک نمی‌کنیم؟

استاد: ببینید ما اصلاً کاری نداریم به اینکه این در اینجا اطلاق است؛ ما الآن در اینجا می‌گوییم این قضیه، فقط برای جعل حکم ظهور دارد؛ والسلام! یعنی در حکومت اسلامی، در جامعۀ مسلمین باید مسئلۀ امر به معروف و نهی از منکر وجود داشته باشد. ما این مقدار می‌فهمیم. بعد باید برویم سراغ بقیۀ موارد که آیا مورد دیگری، روایت دیگری، آیات دیگری، در تبیین معروف و در تبیین منکر و محدودۀ امر به معروف که در چه محدوده‌ای است، آیا اختصاص به مردان دارد یا به زنان دارد، و با چه شرایطی باید باشد، آیا امر به معروف باید با تهدید باشد، یا باید با فقولوا لهم قولاً لیِّناً باشد، آیا باید با ضرب و جرح باشد یا اینکه با خطاب عرفی و خطاب عادی و خطاب منطقی و با زبان لیّن مثل این آیه که در اینجا دارد ﴿ٱدۡفَعۡ بِٱلَّتِي هِيَ أَحۡسَنُ فَإِذَا ٱلَّذِي بَيۡنَكَ وَبَيۡنَهُۥ عَدَٰوَةٞ كَأَنَّهُۥ وَلِيٌّ حَمِيمٞ﴾² باید باشد؟ پس این آیه از نقطه‌نظر خصوصیات ساکت است.