نقد دیدگاه اصولیین در مقدمۀ اولی از مقدمات حکمت

این همان قضیه‌ای است که خیلی‌ها در آن گیر می‌کنند به مجرد [دیدن روایتی مثل] «انظروا إلى مَن کان مِنکم قد روَى حدیثنا و نظر فی حلالنا و حرامنا و عرف أحکامنا فارضوا به حکماً فإنی قد جعَلته علیکم حاکماً فإذا حکم بحکمنا فلم یقبله منه فإنّما بحُکم اللَه قَد استَخفَّ و علینا ردَّ و الرّادُّ علَینا الرّادُّ على اللَهِ و هو على حدِّ الشِّرک باللَه»¹ و امثال‌ذلک [حکم به وجوب متابعت می‌کنند.] در تمام اینها باید مرتبه و مرحله مورد دقت و تأمل قرار بگیرد. خب حالا در این نقطه، مقام اثبات را ما چگونه با مقام ثبوت تطبیق بدهیم؟ یعنی در مقام اثبات باید آن عملی را انجام داد که حداقل نزدیک به مقام ثبوت باشد. یعنی ما باید نگاه کنیم و ببینیم که مولا در نفس خود ثبوتاً چه معنایی را مورد نظر قرار داده است؟ عمل خود را و فعل خود را منطبق با مقام ثبوت عند النفس مولا کنیم.

عوامل مؤثر در کشف مقام اثبات توسط هر مکلف

حالا اینجاست که دیگر مسائلی به وجود می‌آید؛ ارتباط بین ما و مولا یکی از جهات معینۀ برای مقام اثبات است، قرائن وشواهد یکی از جهات معینۀ مقام اثبات است، معرفتی که مکلف به مولا دارد یکی از جهات معینۀ مقام اثبات است. شرائط زمان و مکان این‌طور است. بصیرتی که هر مکلف نسبت به موقعیت مولا و تکلیف و شرائط زمان و مکان دارد من‌حیث‌المجموع مقام اثبات را در قبال مقام ثبوت مولا روشن می‌کند. پس ممکن است یک مکلف با توجه به معرفتی که نسبت به مولا دارد یک نوع مقام اثبات برای او محرز بشود و یک مکلف که در قبال او هست و هر دو یک معنا را از مولا شنیدند و یک کلام را از مولا استماع کردند با توجه به معرفتی که نسبت مولا و شرائط مولا دارد معنای دیگری را بفهمد. مولا یک کلامی را می‌گوید؛ اما پسر مولا یک معنا را می‌فهمد و شخص غریبه که نسبت به مولا هیچ علقه و ارتباطی ندارد [ممکن است] یک معنای دیگری را بفهمد. هر دوی اینها قول مولا را حکایت می‌کنند.