بحث در مسئلۀ اجزاء و ترتّب احکام (1)

استاد: چرا نیست؟

تلمیذ: به‌خاطر اینکه مثل احکام وضعیه می‌ماند.

آثار نیت مکلف در مقام فعل

استاد: نه، در عالم خارج که عالم تکوین است ـ این مطلبی را هم که اول خدمتتان عرض کردم برای همین بود که در اینجا به این اشکال برخورد نکنیم ـ خداوند متعال در عالم تکوین یک خصوصیاتی را برای خمر قرار داده است که عبارت از مستی و سکر و اثرات وضعی و خارجی اوست، براساس این قرارداد که خودش قرار داده است نهی از شرب آن می‌کند. ما می‌خواهیم این را بگوییم که یکی از خصوصیات در عالم تکوین نفس نیت است؛ نیت مکلف در مقام فعل و مقام اتیان عملٌ خارجیٌ فعلیٌ لَه دَخلٌ بِالأثرِ و عدمِ الأثر، این‌هم خودش یک مسئله است. مثلاً ما در مسئلۀ دعا، دعا در عِداد علل و اسباب خارجی می‌دانیم، فرض کنید شما یکی از علل خارجی را آنتی‌بیوتیک و آموکسی‌سیلین می‌دانید که این یک شیء خارجی است و می‌خورید و میکروب برطرف می‌شود و یکی از علل خارجی را هم دعا می‌دانید؛ بدون خوردن آموکسی‌سیلین طرف دعا می‌کند و این میکروب و مرض از تنش بیرون می‌رود. بنابراین در اینجا ما دو اثر خارجی داریم؛ یکی آموکسی‌سیلین و آنتی‌بیوتیک و یکی هم دعا، و غیر از دعا مثل تصرف و امثال‌ذلک و انواعی که در عالم تکوین اثرات خارجی دارند.

ما می‌خواهیم این را بگوییم که آن مصلحت و مفسده‌ای که مترتب بر شرب خمر است، قبول داریم که یک جزء آن نفس الخمر است، ولی جزء دومش نیت شارب است، نیت شارب به اضافۀ نفس الخمریه محقِّق برای موضوعِ مفسده است. آن‌وقت با توجه به این، نهی به آن تعلق می‌گیرد. حالا اگر این نیت نداشت، باز نهی به او تعلق می‌گرفت؟! دیگر نهی به او تعلق نمی‌گرفت. به‌خاطر اینکه نهی همیشه به یک امری که دارای مفسده باشد تعلق می‌گیرد درحالی‌که خمر بدون نیت و بدون علم به موضوع، مفسده ندارد پس نهی به چه چیزی تعلق می‌گیرد؟!