ادلۀ قرآنی بر برائت (5)

حالا در مورد حلال و حرام؛ خداوند حلالی را نازل کرده و حرامی را نازل کرده در اینجا خداوند تأیید می‌کند و تنقید می‌کند از شخصی که جاهلاً همین‌طوری به‌نحو متعارف [چیزی را به‌عنوان احکام] بگوید، ﴿لِمَا تَصِفُ أَلۡسِنَتُكُمُ﴾ یعنی همین‌طوری لاابالی و به‌نحو لاابالی بگوید که این حرام است و آن حلال است، خدا در اینجا می‌گوید که اگر لسان شما به حکمی ناطق می‌شود باید نسبت به حکم عالم باشید و نمی‌توانید همین‌طور بگویید که هذا حلالٌ و هذا حرامٌ إلاّ أن تکون عالِمین بأنّه هذا حلالٌ و هذا حرامٌ خب در شبهات به‌طورکلی این بحث پیش می‌آید که می‌گویند: آقا این کار را انجام بده و آن کار را انجام نده، احتیاط بکن یا احتیاط نکن. در شبهات، قول به وجوب احتیاط در شبهات تحریمیه و شبهات حکمیه این همان عبارةٌ اُخریٰ قول به حرام مِن غیرِ علمٍ است؛ بنابراین این آیه هم می‌تواند یکی از آیاتی باشد که مورد استناد قرار بگیرد.

ما این بحث آیات را إن‌شاءالله در این جلسه تمام می‌کنیم و بحث دیگری را شروع می‌کنیم که روایات و اینها هست. آیات بسیار زیادی در مورد قول به غیر علم یا ارتکاب یک شی‌ء به غیر علم... 

...آیات عدیده، چه آنچه که قوم به اینها استدلال کرده‌اند مانند: ﴿وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبۡعَثَ رَسُولٗا﴾¹ و یا آیۀ ﴿وَمَا كَانَ ٱللَهُ لِيُضِلَّ قَوۡمَۢا بَعۡدَ إِذۡ هَدَىٰهُمۡ حَتَّىٰ يُبَيِّنَ لَهُم مَّا يَتَّقُونَ﴾² و یا آیاتی که صراحت دارند در جواز برائت در شبهات حکمیه و همین‌طور آیات دیگری که به نظر می‌رسید ممکن است مورد استفاده قرار بگیرند ذکر شد. لذا با توجه به اینها می‌توانیم بگوییم که در شبهات حکمیه در مورد فقدان نص یا اجمال نص یا تعارض نصیّن طبق آیات قرآن اختیار با انسان و با مکلف است.

تلمیذ: این احتیاط‌های وجوبی که در رساله‌ها هست چطور است؟

استاد: آنها هم همین‌طور هستند البته باید دید برگشت اینها به چیست؟! آیا آن مفتی واقعاً حکم الله را فهمیده یا نفهمیده است؟! در خیلی از موارد، در نود درصد نمی‌فهمند لذا مدام می‌گویند که احتیاط کنید! یعنی این مواردی که شما چیز می‌کنید به‌خاطر جهل به حکم است و لذا مکلف را در ضیق قرار می‌دهند و می‌گویند: احتیاط کن، احتیاط کن، احتیاط کن!