
بررسی حدیث رفع (3)
حدیث رفع و مفهوم خطا و نسیان در تکالیف شرعی محور اصلی این جلسه از آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است. ایشان در ادامه بحث حدیث رفع، این پرسش را بررسی میکنند که آیا خطا و نسیان به معنای جهل و عدم علم است یا به معنای عدم التفات و غفلت در انجام تکلیف. ابتدا با تکیه بر آیات قرآن درباره خطا، نسیان و «لا طاقة لنا به» روشن میشود که بسیاری از این عناوین ناظر به مواردی هستند که مکلف در اثر عدم توجه یا سهلانگاری دچار ترک وظیفه میشود. سپس دیدگاه علامه طباطبایی درباره غیر اختیاری بودن خطا و نسیان و توجیه آن به مقدمات اختیاری بررسی و نقد میشود. در ادامه، با استفاده از روایات، بهویژه روایت احتجاج و حدیث رفع، توضیح داده میشود که مراد از رفع، مواردی است که در آنها یا اکراه و اضطرار وجود دارد یا ترک تحفّظ و اهتمام باعث وقوع خطا شده است. نتیجه جلسه این است که حدیث رفع ناظر به مطلق جهل ساده در شبهات نیست، بلکه به مواردی مربوط است که عدم التفات و سستی در حفظ تکلیف در آن نقش داشته باشد و همین نکته در فهم درست برائت اصولی اثر مستقیم دارد.
بررسی حدیث رفع (3)
توضیحات:
حدیث رفع و مفهوم خطا و نسیان در تکالیف شرعی محور اصلی این جلسه از آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است. ایشان در ادامه بحث حدیث رفع، این پرسش را بررسی میکنند که آیا خطا و نسیان به معنای جهل و عدم علم است یا به معنای عدم التفات و غفلت در انجام تکلیف. ابتدا با تکیه بر آیات قرآن درباره خطا، نسیان و «لا طاقة لنا به» روشن میشود که بسیاری از این عناوین ناظر به مواردی هستند که مکلف در اثر عدم توجه یا سهلانگاری دچار ترک وظیفه میشود. سپس دیدگاه علامه طباطبایی درباره غیر اختیاری بودن خطا و نسیان و توجیه آن به مقدمات اختیاری بررسی و نقد میشود. در ادامه، با استفاده از روایات، بهویژه روایت احتجاج و حدیث رفع، توضیح داده میشود که مراد از رفع، مواردی است که در آنها یا اکراه و اضطرار وجود دارد یا ترک تحفّظ و اهتمام باعث وقوع خطا شده است. نتیجه جلسه این است که حدیث رفع ناظر به مطلق جهل ساده در شبهات نیست، بلکه به مواردی مربوط است که عدم التفات و سستی در حفظ تکلیف در آن نقش داشته باشد و همین نکته در فهم درست برائت اصولی اثر مستقیم دارد.
بررسی حدیث رفع (3)
13بله؛ مرد راضي است و زن هم راضي است، خيلي خوب دوتا راضي يك عملي را انجام دادند مگر کار بد كردند؟! خيلي هم خوب كردند!
تلميذ: شارع هم در اينجا كاري نكرده است و فقط گفته که خطبه بخوان. آیا در مورد نکاح در خطبه مصلحت گنجانده شده است؟ اينكه میگویند که زنا كرده است، زنا يعني چه؟ زنا بايد تفسير شود. زنا به اين معنا كه خطبه نخوانده است؟!
استاد: بله.
تلميذ: يعني شارع آمده مصلحت را فقط روي خطبه خواندنش گذاشته است؟!
استاد: بله ديگر، زنا آن است كه بدون خطبه و... اگر تازه ما قائل به معاطات در اينجا بشويم كه اصلاً مسئله از ريشه [اشکال] پيدا ميكند. فرض كنيد در يك شرايطي است که در آن شرايط نميتوانند ازدواج كنند؛ منبابمثال زن در عدۀ متوفيٰ قرار دارد، حالا ما در اين مورد بحث ميكنيم كه ديگر اصلاً احترام متوفيٰ بايد محفوظ باشد تااینکه [بعد ازدواج] كنند. حالا يك اشتباهي كردند، برای اشتباه كه نبايد سرشان را بريد و نباید ذبحشان كرد، يك سیلی در گوش اين بزن و یكی هم در گوش او بزن و بگو آقا چرا اينطور کردید؟! اما صد ضربه زدن تلق و تلوق برای چه؟! چه کسی این کار را میکند؟! حالا ميبينيم که شارع آمده است چنين كاري را انجام داده است. اين كاري كه الآن شارع انجام داده است برای چيست؟! آيا برای نفس عمل است يااينكه نه براي دفع يك مضارّ است؟! و لهذا شارع در نفس زنا نيامده است که اين حكم را بياورد؛ بلکه دربارۀ زنايي آورده است كه آن زنا جهاراً باشد و أربعةَ شُهدا شاهد باشند ـ همۀ اينها را من عرض كردهام ـ والاّ يك خطبه خواندن كه اين حرفها را ندارد و خيلي بهاصطلاح مشكلي ندارد. آن زنايي كه طرف بالاي تپه رفته است، اين را بايد گرفت تا ديگر مثلاً در جامعه هرجومرج نشود، تا ديگر در خيابان هر كسي يك كسي را بردارد و آزاد باشد!
