بررسی حدیث رفع (10)

یااینکه فرض کنید در مورد غرامات یا دیون اگر شخص نائم با پایش بزند این را بیندازد و بشکند، وقتی که می‌شکند، وجوب ادای دین و غرامت بر ذمۀ نائم ثابت است، گرچه الآن فعلیت ندارد. چرا؟ چون نوم منع از فعلیت می‌کند اگر از خواب بیدار شود و ببیند که شیشه را شکسته است، اول کاری که می‌کند باید برود غرامتش را به صاحب مال بپردازد؛ یااینکه نسبت به صبی گرچه خطاب متوجه صبی نمی‌شود اما اصل دفع دین نسبت به او متوجه خواهد شد حالا ولیّ صبی باید بپردازد اگر ولیّ داشته باشد یااینکه اگر ولیّ نداشته باشد خود صبی بالغاً وقتی که به بلوغ می‌رسد در آن موقع این خطاب برای او فعلی می‌شود.

علیٰ‌أیّ‌حال مسئله و بحث ما در مقام جعل نیست؛ بحث حدیث رفع و برائت در مقام تنجّز است و در مقام تنجّز است که مولا منةً علی العباد یا حکمی را نسبت به مکلف منجّز می‌کند، اگر منجّز کرد وجوب قضاء یا ایجاب احتیاط می‌آید یااینکه حکم را منةً منجّز نمی‌کند؛ پس در اینجا از اوّل [متوجه او] نشده است. اینکه شما بیاید و از باب مقدمه، متمم جعل درست کنید این مربوط به مقام انشاء است و ارتباطی با مسئلۀ رفع ندارد.

تلمیذ: یعنی منجّز است در مورد رفع در تمام این مسائل و رفع هم برمی‌گردد به آن تبعات وضعی؟

استاد: یعنی ممکن است ما قائل بشویم به اینکه جعل در مقام انشاء احتیاج به دو امر دارد؛ یکی امر اوّلی و یکی هم متمم جعل، درعین‌حال قائل به احتیاط بشویم در مسئلۀ وجوب قضا یا در مورد ایجاب احتیاط و ممکن است ما قائل به جعل در مقام انشاء به جعل واحد بشویم درعین‌حال قائل به برائت بشویم، مسئلۀ برائت هیچ ارتباطی اصلاً با مسئلۀ مقدمه‌ای که ایشان گفتند ندارد.

اللهم صل علی محمد و آل محمد