بررسی حدیث رفع (12)

حالا آن یک مطلبی است که با توجه به ملاکات و به مصالح و مفاسد به‌عهده بگیرد و انسان با اشراف به آنها بتواند حکم را استخراج کند. اتفاقاً محی الدّین در فتوحات هم راجع به این قضیه بحثی دارد و ایشان در آنجا دارند که کسی که به ملاکات احکام برسد، خودش می‌تواند در انطباق آن احکام کلی بر آن مصادیق ناظر و صاحب نظر و رأی باشد. دراین‌صورت یعنی احتیاجی نیست حتماً به اینکه در هر قضیه‌ای روایتی، دلیلی داشته باشد بلکه آن حکم برایش روشن است مسئله برایش روشن است.² این همان چیزی است که بزرگان، مرحوم آقا³ و امثال‌ ایشان تعبیر می‌آورند به اینکه لازمۀ مرجعیت و مقام حکومت همان ولایتی است که آن ولایت به معنای اشراف بر مصالح و مفاسد نفس الامریه است. حالا اگر از آن قضیه بگذریم و از آن مسئله صرف‌نظر کنیم از باب اضطرار و ضرورت و از باب عدم وصول به چنین مرتبه‌ای، طبعاً این اجتهاد متداول می‌تواند باشد.

تلمیذ: پس می‌توانیم این اطلاق را بکنیم و بگوییم که ملکۀ قدسیه و موهبت الهیه می‌توانیم این اطلاق را... بکنیم؟

تلمیذ: شهید اوّل مثل اینکه گفتند؟

استاد: بله البته افراد در این زمینه عبارات مختلفی دارند؛ صاحب مصباح‌الشریعه هم که در اینجا مطالبی دارد،⁴ و سید بن طاووس هم همین‌طور و پایین‌تر و کم‌رنگ‌تر از او هم سید محمدکاظم یزدی مطلب دارند،⁵ مرحوم آقا شیخ حسین حلّی هم دارد.⁶ اینها آن مرتبۀ عالی و بالا را می‌خواهند مطرح کنند اما علیٰ‌أیّ‌حال به این‌هم اجتهاد گفته می‌شود ولو لم یکن ملکةٌ قدسیةٌ.

تلمیذ: اجتهادی که مثلاً بحرالعلوم و اینها داشتند همان ملکةٌ قدسیةٌ بود؟

استاد: بحرالعلوم بله.

تلمیذ: می‌گفتند... ضعیف بود...

استاد: افاضه‌ای بود دیگر.

تلمیذ: بعد افاضه شده بود؟

استاد: بله بحرالعلوم افاضه‌ای بود، انجیل و تورات می‌دانست با یهود با تورات مباحثه می‌کرد، چقدر افراد مسلمان شدند. با سیصد نفر از یهود خان النص ـ بین نجف و کربلا یک جایی هست که به آن خان نُص می‌گویند ـ مباحثه‌ای داشتند از خود تورات بر علیه آنها می‌خواند، همین‌طور آیات تورات را می‌خواند، اینها همه افاضه‌ای بود.