بررسی حدیث رفع (15)

معاقب بدون متجرّی حتی در صورت عدم انجام فعل

تلمیذ: در باب تجرّی اگر به عمل هم نرسد معاقب است چون ما عمل را می‌آییم مطرح می‌کنیم...

تعلق احکام خمسه به نیّت، نه به فعل

استاد: بله نرسد. لذا من همین را می‌خواستم عرض کنم که اصلاً آن فعلی که در خارج انجام می‌دهد یا انجام می‌گیرد از دایرۀ احکام خمسه خارج است.

تلمیذ: این مورد هم همین‌طور است؛ شخص غیر ملتفت که شرب خمر می‌کند درحالی‌که ماء است این را هم می‌توانیم بگوییم که از دایرۀ احکام خارج است؟!

استاد: شرب خمر؟!

تلمیذ: فعل شخص غیر ملتفت.

استاد: نفس فعلی را دارد انجام می‌گیرد مباح است خود فعل، مباح است به‌خاطر اینکه حلّیت روی ماء تعلق گرفته در مقام انشاء...

تلمیذ: در موردی که بحث داریم ما با آخوند طرف که آمده آب را به‌عنوان آب خوردن شرب خمر کرده غیر ملتفت است اینجا چه حکمی‌ دارد؟ مباح شد بالأخره؟!

استاد: نه باز حرام است مسئله این است که...

تلمیذ: چه فرقی با اضطرار دارد؟!

استاد: هیچ فرقی با اضطرار ندارد همه تنزیلی است.

تلمیذ: همین دیگر، در اضطرار باید بگوییم که حلال است.

استاد: نه در اضطرار وقتی که کار انجام می‌دهد کار حرام انجام می‌دهد.

تلمیذ: حرام است؟!

استاد: بله منتها اثر ندارد به این عنوان که تنزیلاً آن حرمت از باب عدم ترتّب عقاب، لا حرمة نسبت به او است...

تلمیذ: پس چرا آن‌طور می‌گوییم که...

استاد: آقاجان در اضطرار وقتی که شخصی مضطرّ به زنا می‌شود مضطر یعنی مجبورش می‌کنند.

تلمیذ: واجب می‌شود. حکم جدید آمد.

استاد: نکند از واجب هم بالاتر داریم؟! این عنوان در اضطرار مبدّل به عنوان غیر زنا که نمی‌شود، لذا ولد در مورد اضطرار به پدر و مادر ملحق نمی‌شود، ما سه‌تا چیز بیشتر نداریم؛ نکاح داریم یا وطی به شبهه داریم یا زنا داریم از این سه‌تا که خارج نیست.

تلمیذ: ببینید ما یک بحثی داریم الآن اضطرار بالأخره در خارج چه‌کار می‌کند؟!