روایات راجع به حلّیت مشتبه (1)

تلمیذ: سبب جعل حکم انشائی چیست؟

استاد: وجود مصلحت ملزمه یا مفسدۀ ملزمه.

تلمیذ: حکم انشائی، نه حکم فعلی.

استاد: حکم انشائی نَفسُ المصلحةِ ولو فی آناًمّا ولو فی زمانٍ‌مّا بر این فعل این مصلحت تعلق گرفته است وقت این مصلحت مثلاً ده ‌سال دیگر است الآن نیست. وقتش در زمان ظهور حضرت است الآن نیست. الآن خود امام زمان هم بر همین حکم انشائی عمل نمی‌کند؛ چون وقتش نیست.

تلمیذ: پس ما می‌توانیم تعبیر کنیم که اصلاً حکم انشائی نیست.

استاد: نه حکم انشائی که هست الآن ما می‌دانیم خیلی از احکام در زمان امام زمان به‌وجود می‌آید، ائمه هم خبر دادند، بالأخره چنین حکمی هست، ولی ظرفش چه وقتی است؟! آن موقع، حکم اتّجاه به کعبه قبلاً هم بوده؛ ولی وقتش در مدینه بود نه در مکه. به‌عکس احکام مربوط به حرمت خمر و حرمت زنا و حرمت سرقت و اینها، که اینها از همان اول زمان پیغمبر بودند، جنبۀ ثبوت فعلی هم داشتند منتها پیغمبر آنها را ابلاغ نکردند اما افرادی که بر این حکم مطلع بشوند ولو پیامبر ابلاغ نکرده است لَیجب علیهم الإتیان بها، یَجبُ علیهم العمل بها.

پس طبق این روایت، «ما حَجب الله» اختصاص دارد به احکام ثبوتیۀ فعلی که آن احکام بر قلب امام علیه‌السّلام آمده است؛ منتها به‌واسطۀ دواعی، حکمش از مکلفین برداشته شده است. پس این روایت مربوط به احکام انشائی اصلاً نخواهد بود.

این بحث روایت حجب بود و پرونده‌اش هم دیگر بسته شد. بنابراین روایت حجب هم شامل شبهات حکمیه و هم شامل شبهات موضوعیه است بلا شکٍ و لا شبهةٍ و اما برخلاف آنچه که فرموده‌اند شامل احکام انشائی نخواهد شد.

روایت «کُلُّ شیءٍ هُو لک حلالٌ حتّی تَعلم أنّهُ حرامٌ بِعَینه»

سراغ روایتی دیگر آمدیم که مرحوم آخوند در کفایه این روایت را ذکر می‌کنند: «کُلُّ شَیءٍ هو لک حلالٌ حتّی تَعلم أنّهُ حرامٌ»¹ یکی از ادلّه‌ای که بسیاری از آقایان متعرّض این ادلّه شدند و از سابق در کتب فقهیه بوده این روایت حِلّ است.