روایات راجع به حلّیت مشتبه (2)

«حَتّى یَستَبین لك غَیرُ ذلِك»، استبانه در کجا می‌آید؟! استبانه در دفع شبهۀ حکمیه نمی‌آید. همیشه استبانه در تشخیص مصادیق خارجی می‌آید. استبانه یعنی روشن شدن و واضح شدن و از شک و شبهه درآمدن و استبانه مربوط به امور خارجی است مثلاً استبانَ لیَ الفجر یعنی فجر برای من روشن شد و از تحت ظلام درآمد. استبانَ لیَ الشخص یعنی این شخص از تاریکی و ظلمت درآمد و روشن شد. اما اگر یک حکمی برای انسان روشن بشود استبانه نمی‌گویند بلکه به آن علم می‌گویند. استبانه اصطلاحاً در مواردی می‌آید که این موارد مربوط به تبیّن مصداق است تبیّن آن موضوع خارجی بعد از شبهه است. این یکی از آن ادلّه است.

واژۀ «بیّنه»

دلیل دیگری که در آنجا هست این است که حضرت می‌فرماید: «أو تَقوم بِهِ البیِّنةُ»، «بیّنه» که مربوط به امور خارجی است بیّنه مربوط به حکم نیست، مربوط به شبهات حکمیه نیست؛ بلکه مربوط به امور خارجی است یعنی از نظر استبانه و بیّنۀ امور خارجی، قضیه روشن بشود پس با توجه به اینها، قطعاً این روایات مربوط به شبهات موضوعیه است و اصلاً دخلی به شبهات حکمیه ندارد. این آنچه که مربوط به این روایات بود.

یک روایت را ایشان ذکر می‌کند و آن روایت «کلُّ شیءٍ هو لک حلالٌ حتّی تَعلم أنّهُ حرامٌ»¹ این صدر و ذیل اینها را ندارد و روایت کافی است؛ البته آن روایت را مرحوم شیخ هم در رسائل ـ اگر مطالعه کرده باشید ـ آورده‌اند.²

خود من فی‌حد‌نفسه تحقیقی که کردم ـ حالا شما هم تحقیق کنید ـ این روایت به این قسم از امام علیه‌السّلام نقل نشده است. به‌نظر می‌رسد که یا روای خودش نقل به معنا و مضمون کرد یااینکه صدر و ذیل روایت افتاده است. علیٰ‌أیّ‌حال این روایت نیست و خود مرحوم آقا ضیاء هم اعتراف می‌کنند بر اینکه این روایت نیست.³ مرحوم آقا شیخ محمدحسین هم تصریح دارند بر اینکه این روایت را ما ندیده‌ایم و در مسندات شیعه این روایت نیست.⁴