روایات راجع به حلّیت مشتبه (3)

مثل اینکه فرض کنید أکرم العلماء الفقهاء داریم بعد از آن‌طرف لا تکرم الفساق داریم، در زید با قطع به علمیت، شبهه در فسق داریم. آنجا می‌گوید که یجب علیک اکرام زید حتی تعرف أنّه فاسق که این غایت برای حلّ قرار می‌گیرد. اما در شرب توتون که می‌فرماید: «کُلُّ شیءٍ هو لک حلالٌ حتّی تَعلم أنّهُ حرامٌ» بنابراین این شرب توتون چه غایتی در اینجا برای «حلال بعینه» دارد؟ شرب توتونی که محتمل الوجهین است، محتمل الوجهین است دیگر، در اینجا نمی‌شود که یک حکمی غایت برای این قرار بگیرد یا حتی در مورد لحم حمیر این مسئله برای ما روشن است. این‌هم یک دلیل دیگری برای اینکه قطعاً دلیل در شبهات موضوعیه است.

قرینۀ دیگر بر اختصاص روایت«كُلُّ شیءٍ یكونُ مِنهُ حرامٌ و حلالٌ» به شبهۀ موضوعیه

یک مطلب دیگری که به‌نظر می‌رسید این است که در روایت «كُلُّ شیءٍ یكونُ مِنهُ حرامٌ و حلالٌ فهو لك حلالٌ أبداً حتّى تَعرِف الحرام مِنهُ بِعَینِهِ فَتَدَعَهُ» یکی از قرائن این است که اگر قرار باشد بر اینکه منظور از روایت «كُلُّ شیءٍ یكونُ مِنهُ حرامٌ و حلالٌ» احتمال حلّیت و احتمال حرمت باشد، نه بالفعل که هم حلّیت و هم حرمت باشد، در اینجا ما از شارع سؤال می‌کنیم: اگر در اینجا مورد مشتبه ما مقطوع الحرمة باشد آیا این روایت در اینجا صحیح است؟! نیست. این روایت پس در اینجا صحیح نیست. اگر مورد مشتبه ما مقطوع الحلیة باشد باز این روایت صحیح نیست.

پس این روایت که می‌فرماید: «کُلُّ شیءٍ فیه حلالٌ و حرام» در موردی است که دو امر بالفعل در اینجا موجود باشند؛ یعنی هم امر بالفعل حلال مثل لحم مذکّیٰ، هم امر بالفعل حرام مثل لحم غیر مذکّیٰ، در این مورد، مورد مشتبه ما مصداق پیدا می‌کند.

حالا اگر منظور شارع این نباشد بلکه هر احتمال الوجهین منظور شارع باشد ولو اینکه قسمت فعلی نباشد؛ یعنی مشتبةٍ ذو احتمالین مثل شرب توتون، اگر این‌طور باشد بنابراین اصلاً چرا شارع گفت: «فیه حلالٌ و حرام» این گفتن دیگر برای چیست؟! این غیر از آن است که من اول عرض کردم که با بیان ضمیمۀ عدم قول به فصل در بیان مرحوم آقا ضیاء، گفتن «فیه حلالٌ و حرامٌ» در آنجا لغو خواهد بود. این یک استدلال دیگر است؛ یعنی اگر قرار باشد منظور و مقصود از «فیه حلالٌ و حرامٌ» قسمت فعلیه نباشد، بلکه قسمت احتمالیه باشد، در واقع قسمت نباشد تردید باشد، اگر این‌طور باشد خب گفتن: «فیه حلالٌ و حرام» دیگر در اینجا یعنی چه؟! شارع می‌گوید: کلّ مشتبةٍ حلالٌ حتی تَعرف أنَّه حرامٌ آیا ممکن است شارع بگوید: کلُّ مشتبةٍ که قطع به حرمت داشته باشد؟! اینکه دیگر مشتبه نیست. آیا ممکن است شارع بگوید: کلُّ مشتبةٍ مقطوعُ الحلیة؟! اینکه دیگر مشتبه نیست.