روایات راجع به حلّیت مشتبه (4)

مثل شخص جاهلی که می‌خواهد تقلید بکند، جاهلی که می‌خواهد وارد در تقلید بشود، این جاهل اصلاً به این علم اجمالی نمی‌تواند عمل بکند، اصلاً این علم اجمالی به وجود محرمات اصلاً برای او منجّز نیست، نه‌اینکه منجّز نیست، این علم اجمالی به وجود محرمات هست ولی این روایات نمی‌تواند موجب عمل جاهل بشود. چرا نمی‌تواند بشود؟! چون هنوز از مخصِّصات فحص نکرده است، این مثل عمل به عامی می‌ماند که هنوز از مخصِّصش فحص نشده است.

پس قطعاً قبل از فحص از محرمات بالتفصیل این علم اجمالی گرچه نسبت به موارد خاص منجّز است، الاّ اینکه این روایت نمی‌تواند با آن علم اجمالی معارضه بکند و در آنجا باید کفّ نفس بکند. اگر بعد از فحص از مخصِّص و بعد از فحص از مقیِّد و بعد از فحص از محرمات، محل بحث است که قطعاً این‌طور است؛ چون این روایات در مقام علم آمده‌اند و برای شخصی است که نسبت به محرمات اطلاع دارد و عالم به محرمات است؛ اگر این‌طور است چطور با علم به محرمات تفصیلی، این علم اجمالی به قوت خودش باقی است؟! وقتی که شما به محرمات بالتفصیل عالم می‌شوید، آن علم اجمالی قبلی شما منحل خواهد شد. وقتی که در شرب توتون منحل بشود شک می‌کنید که آیا این شرب توتون داخل در تحت حرام است یا نه؟ این شرب توتون می‌شود شبهۀ بدوی پس دیگر از تحت علم اجمال بیرون می‌آید.

علیٰ‌أیّ‌حال این علم اجمالی در اینجا برای ما منجّز نیست اگر قبلَ الفحصِ عن المحرمات علم اجمالی وجود دارد این علم اجمالی برای ما فایده‌ای ندارد؛ چون ما باید برویم فحص از دلیل بکنیم؛ حالا یا به‌واسطۀ تقلید یا به‌واسطۀ استنباط، ـ هر کدام از این دو ـ و این روایات حلّ نمی‌تواند موجب حلّیت هر امر حرامی بشود. بله؛ بعد از فحص از محرمات و اینکه بالتفصیل محرمات برای ما دانسته شد نسبت به باقی شبهه بدویه می‌شود و در شبهۀ بدویه هم ارتکاب اشکالی ندارد. پس این مسئله خالی از نظر نیست.