بررسی حدیث «الأشیاءُ مُطلَقةٌ...» (3)

اشکال دوم

اشکال دوم که مرحوم آقای خوئی می‌کنند این است که مقام امام علیه‌السّلام مقام انشاء است یعنی وظیفۀ امام انشاء یک حکم است؛ نه‌اینکه فقط صرف اخبار باشد و حضرت بگویند که در ماقبل شرع این احکام همه بر اباحه بودند. اگر این را هم نمی‌گفتند خیلی مسئله تفاوتی نمی‌کرد. مقام امام مقام انشاء است یعنی مقام جعل حکم و بیان حکم در ظرف شرع است و بیان این روایت به این کیفیت با موقعیت و شأن امام منافات دارد. این اشکالی است که ایشان بر مرحوم نائینی وارد می‌کند.

نقد اشکالات آیةالله خویی به محقق نائینی

نسبت به اشکال دوم، مسئله این‌طور به‌نظر می‌رسد که درست است مقام امام مقام انشاء است اما گاهی از اوقات امام در مقام اخبار می‌خواهد از یک مسائلی خبر بدهد. فرض کنید که می‌خواهد بفرماید که در ماقبل شرع و در زمان جاهلیّت مردم در سعه بودند و اگر یک گناهی هم انجام می‌دادند در سعه و در رفع تکلیف بودند نظیر «رُفِعَ ما لا یَعلمون»¹ که در آنجا به‌واسطۀ عدم علم، رفع تحقق پیدا می‌کند. همان‌طور که ما روایاتی هم در این زمینه داریم مثل «الإسلامُ یَجُبُّ ما قَبلَهُ»² سایر گناهان و ذنوبی را که مردم در جاهلیت انجام می‌دادند همۀ آنها مرفوع است؛ نمازهای فوت شده قضا ندارد، اگر افرادی را در آن موقع به قتل رساندند حقوق و کیفر و اینها ندارد، دخترانی را که زنده‌به‌گور کردند ﴿وَإِذَا ٱلۡمَوۡءُۥدَةُ سُئِلَتۡ * بِأَيِّ ذَنۢبٖ قُتِلَتۡ﴾،³ اگر بنات اینها مدفون بشوند و اینها را موؤده کنند، خداوند اینها را می‌بخشد و موجب غفران هستند.

این‌هم همین‌طور است؛ در «کُل شَیء مُطلق» منظور حضرت این است که همۀ اشیاء در ماقبل شرع در اطلاق خودشان و در اباحه هستند، در اباحه به معنای همان ارسال تکوینی یعنی این اصلاً تکویناً مرسل بوده چون پیغمبری نیامده که حالا بخواهد کسی شرعی بیاورد. تکویناً مسئله اصلاً رها و یله بوده و به مقتضای لا حرجیّت ماقبل شرع این احکام در همان حیطه و به همان کیفیت بودند. پس اینکه حتماً امام علیه‌السّلام بخواهد در مقام انشاء باشد، این مسئله قدری جای اشکال دارد.