بررسی دلیلیت اجماع بر برائت (1)

پس وجود مخالف هیچ‌گونه اثری بر اثبات موافقت نظر امام نسبت به آن حکم ندارد. وقتی که این‌طور شد، اصل قضیه که اگر اجماع باشد هم هیچ‌گونه دلیلی نداریم؛ چون لعلّ اینکه امام علیه‌السّلام نظرش نظر مخالف باشد و همۀ مردم بیایند مسئله را به یک نحوی برخلاف نظر امام بیان کنند، کافّه بیایند فتوا بدهند؛ یعنی اینکه حالا امام نظرشان مخالف با آنهاست، دلیل نیست که از داخل آنها خلاف دربیاید. چون ما در اینجا نظر این مخالف را نمی‌دانیم؛ چون معنای لطف عبارت از بیان حکم است؛ حکم به‌نحوی بیان بشود که یک شبهه‌ای را به‌وجود بیاورد که ممکن است نظر مخالفی هم وجود داشته باشد وقتی که ما می‌بینیم بر وجود مخالف هیچ اثری مترتّب نمی‌شود، اگر از میان این جمع چند نفر مخالفت کنند، باز شبهه به‌جای خودش باقی است که نظر امام کدام‌یک از نظر این دوتا است؟

پس چه مخالف وجود داشته باشد چه مخالف وجود نداشته باشد، درهرحال شبهه برای انسان باقی است؛ چون لطف در اینجا کاری انجام نمی‌دهد. یک وقتی لطف امام علیه‌السّلام می‌آید برای همه بیان می‌کند که أیّها الناس این حکمی که الآن در اینجا کافّۀ از این فقهاء فتوا داده‌اند خلاف است و حکم من این است، این در اینجا لطف کارساز است؛ اما اگر امام علیه‌السّلام بیاید این لطف را به یک نحوی بیان بکند که هیچ اثری خارجی ندارد مثلاً یک ابن ادریس یا چند نفر بیایند در مقابل اکثریت فتوا بدهند باز ما نمی‌دانیم که آیا این نظر امام است یا آن نظر امام است یا هیچ‌کدام نظر امام نیست و همه اشتباه کرده‌اند و اصلاً قول ثالثی در اینجا هست. این لطف در اینجا کاری انجام نمی‌دهد.

پس اینکه شما از عدم مخالف پی ببرید که رأی امام در این مجمعٌ علیه از باب قاعدۀ لطف هست این اصلاً به‌طورکلی بنائی در اینجا ندارد چون اثری بر آن مترتّب نیست.