دیدگاه مرحوم کمپانی در قاعدۀ قبح عقاب بلا بیان (3)

بله، حسن و قبح جزء مستنتجات عقل عملی است؛ اما این عقل عملی در تحت اشراف عقل نظری است که یک ملاکی را آن عقل نظری درنظر می‌گیرد و براساس آن ملاک این قضایای عقل عملی را منطبق بر آن عقل نظری خودش می‌کند. اینجا دیگر بحث اعتبارات است.

بررسی ملاک حکم عقل عملی بر حسن عدل

من یک مثال فقط می‌زنم و این مسئله را تمام می‌کنم دیگر بیشتر در این قضیه توضیح نمی‌دهم؛ چون بالأخره مرحوم کمپانی این مطلب را فرمودند ما دیگر در اینجا یک قدری توضیح دادیم، و آن این است که عقل عملی حکم به حسن عدل می‌کند چرا؟! حفظاً لِلنّظام ما نقل کلام در حفظ نظام می‌کنیم که چرا حفظ نظام ضرورت دارد؟! بالأخره باید ببینیم که آیا حفظ نظام خودش مستحسن است یا ضرورت دارد؟ اگر حفظ نظام مستحسن است پس مخالف و مقابلش هم جایز است؛ درحالی‌که اتفاق آراء عقلا بر ضرورت حفظ نظام است نه بر اولویت حفظ نظام و رجحان حفظ نظام. وقتی که ضرورت حفظ نظام در اینجا روشن شد، ما می‌گوییم که چرا حفظ نظام در اینجا واجب است؟! به‌جهت اینکه لولا حفظُ النظام یَتَحقَّقُ الاِختلال بالنّظام؛ اختلال پیش می‌آید، اختلال که در نظام پیش آمد، این اختلال موجب هرج و مرج خواهد شد و هرج و مرج موجب سلب امنیت از انسان خواهد شد، سلب امنیت از انسان موجب ازبین رفتن قوا و استعدادات در حیات خواهد شد، ازبین رفتن قوا و استعدادات حیات موجب لغویت و لهویت خلقت انسان خواهد شد.

پس خلقت انسان که براساس یک غایت و براساس یک هدف که وصول از استعداد به فعلیت است لغو خواهد شد؛ پس این عمل خلقت، عمل لهوی خواهد بود و وجود انسان ضایع خواهد شد. آن‌وقت در اینجا عقل نظری می‌آید حکم کلی می‌کند و آن این است که هر چیزی که در خلقت خودش به آن غایت و به آن هدف مغیّا نرسد، هدف از آن خلقت و خلق بیهوده و لغو است. درست شد؟!