تقریر قاعدۀ قبح عقاب بلا بیان در بیان مرحوم نائینی (2)

قاعده قبح عقاب بلا بیان و نسبت آن با وجوب دفع ضرر محتمل محور اصلی این جلسه است. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در ادامه بررسی دیدگاه مرحوم نائینی، ابتدا تفاوت ضرر دنیویِ متیقن و ضرر دنیویِ محتمل را توضیح می‌دهند و نقش عقل و شرع را در هر یک بررسی می‌کنند. سپس به این پرسش می‌پردازند که آیا احتمال صدور حکم از سوی شارع می‌تواند مانع جریان قاعده قبح عقاب بلا بیان شود یا خیر و در همین راستا مبنای اخباریان و اصولیان را با یکدیگر مقایسه می‌کنند. در ادامه، بحث به جایگاه مصالح و مفاسد احکام کشیده می‌شود و این مسئله بررسی می‌گردد که آیا عقل به تنهایی می‌تواند لزوم دفع مفسده احتمالی یا جلب مصلحت احتمالی را اثبات کند. حاصل بحث روشن شدن حدود جریان برائت عقلی و موارد تنجّز تکلیف در نگاه مرحوم نائینی است.