جلسه ۲۸۷

تمام این قواعد در زمینۀ فعلی بر چه اساس است؟ براساس شک بدوی و شک ابتدایی می‌آید. آن مورد به‌محض تعلق علم اجمالی، چون اقل و اکثر استقلال بود ازبین رفت و این رمز در علم اجمالی است، نه‌اینکه ایشان می‌گویند. آنچه که ایشان می‌فرمایند بر اینکه چون در آنجا تعدّد علم است و در اقل و اکثر استقلالی تعدّد علم نیست، نه در آنجا هم می‌گوییم تعدّد علم است ما یک علم اجمالی داریم بر اینکه أحدهما بر ذمه است، إمّا ألف درهم أو ألف و مائة درهم، یک علم تفصیلی هم داریم ألف درهم است، عین علم اجمالی است و تفاوت نمی‌کند.

از نقطه‌نظر تعدّد علم و از نقطه‌نظر تعدّد معلوم، تفاوتی در قضیه و مسئله ندارد إنّما الکلام تفاوت در این است؛ یعنی راه انحلال علم اجمالی در اقل و اکثر استقلالی این است که در اقل و اکثر استقلالی، به‌محض تحقّق علم اجمالی تکویناً و اتوماتیک به شکّ بدوی انحلال پیدا می‌کند، بدون اینکه شما یا کسی دیگر در این انحلال دخالت داشته باشید ولی در علم اجمالی این‌طور نیست، علم اجمالی همین‌طور به حال خودش باقی است. تا وقتی که این إنائین در کنار شما هست این علم اجمالی هست حالا یکی از آنها ازبین برود یک مطلب دیگر است که آیا با انعدام أحد الإنائین علم اجمالی منعدم می‌شود یا منعدم نمی‌شود. ولی تا وقتی که انائین باقی است علم اجمالی هم به حال خودش باقی است. این اشکال اول است.

تلمیذ: مرحوم حکیم در متباین إناء، علم تفصیلی را کجا فرض می‌کنند؟

استاد: علم تفصیلی در آنجایی است که انسان یک یقینی نسبت به نجاست به‌خصوص داشته باشد فرض کنید که أحد الإنائین نجس است یک‌دفعه یک بچه می‌آید در یکی بول می‌کند و می‌گوید که یکی از این دو إناء نجس است، این علم تفصیلی می‌شود. این علم تفصیلی علم اجمالی اول را ازبین نمی‌برد، علم اجمالی اول برای خودش باقی است ولی الآن یک علم تفصیلی مجدد برای ما پیدا می‌شود. آن علم تفصیلی منافاتی با علم اجمالی اول ندارد، آن به حال خودش، این‌هم به حال خودش است.