جلسه ۲۹۱

در اینجا منظور آقای حکیم که می‌فرمایند: «علمین مختلفین، مقترنین باشند یا تقدّم أحدهما و تأخّر دیگر در علم اجمالی و علم تفصیلی»، کدام یک از این دو مسئله است؟! زمانی که مکلف علم پیدا می‌کند باید همراه باهم این دو علم را داشته باشند یااینکه آن معلومین باید باهم باشند. در کلام ایشان چیزی پیدا نیست، البته یک قرینه‌ای در کلام ایشان مشاهده می‌شود که معلومین، مقترنین باشند یعنی دو معلوم در یک زمان باشند؛ یعنی دو معلوم بالعرض نه معلوم بالذّات، در معلوم بالذات که خود این معلوم بالذّات متعلق علم است و این ارتباطی به خارج ندارد. معلوم بالعرض یعنی نفس تعیّن خارجی؛ این نفس تعیّن خارجی در دو وقت انجام بگیرد یا در یک وقت انجام بگیرد. من‌باب‌مثال در یک آن، این أحد الإنائین نجس بشود و در همان آن، نجاست یکی از این دو اناء به‌نحو معیّن مشخص بشود. در اینجا به نظر می‌رسد که شاید این منظور ایشان است، اگر این‌طور باشد اشکالی که در اینجا پیش می‌آید این است که در هویت خارجی، تردید و تشکیک معنا ندارد، تردید و تشکیک به علم نفس به آن تعیّن خارجی و معلوم بالعرض خارجی تعلق می‌گیرد؛ بالأخره در خارج یا این إناء نجس است یا این إناء نجس است، به نجاست ثانیه باز همین إناء نجس است یا این إناء نجس است! اینکه علم اجمالی است و تردید بین طرفین است این به علم مکلف برمی‌گردد و به هویت خارجی برنمی‌گردد، این به معلوم بالعرض برنمی‌گردد، معلوم بالعرض که عند الواقع مشخص است، بأحدهما هم که معنا ندارد در واقع نجاست اطلاق بشود، بالأخره در واقع این نجس است یا آن نجس است ولی من نسبت به اینها جاهل هستم اما آن در خارج که دیگر جهل معنا ندارد؛ در خارج نجاست مربوط به این إناء است یا نجاست مربوط به آن إناء است.

بنابراین اقتران علمین و عدم اقتران علمین به علم اجمالی ممتنع است که به معلوم بالعرض تعلق بگیرد پس مقصود از این دو علم چیست؟! منظور از این اقتران علمین، علم مکلف است، مکلف در آنِ واحد به دو علم ـ یعنی یک ثانیه هم نباید این‌طرف و آن‌طرف بشود، فرض کنید که رأس ساعت پنج و سی و چهار دقیقه و بیست و شش ثانیه ـ باید علم اجمالی پیدا کند که أحدهما متنجّس و در نفس همان وقت هم بدون یک میکرون کم و زیاد و این‌طرف و آن‌طرف باید علم تفصیلی پیدا کند! این‌هم ممتنع است!