جلسه ۳۰۰

حالت سابقه در اینجا نداریم. حالت سابقۀ ما آن است که حکم روی آن موضوع رفته است به‌ عنوان خاص؛ وجوب صوم روی نهار به ‌عنوان نهاریت رفته است. وقتی که نهار مشکوک است که آیا نهار با ذهاب حمرۀ مشرقیه هم هست یا بدون ذهاب حمرۀ مشرقیه هست، در اینجا حالت سابقه برای ما تصور نمی‌شود تااینکه استصحاب نهاریت در اینجا بکنیم.

اسوء تمسکات به عام در شبهات مصداقیه

مثل اینکه می‌گوییم که أکرم العالم بعد شما زید را پیدا می‌کنید می‌بینید عمامه سرش هست، شک دارید که آیا عالم است یا عالم نیست. اگر عالم بود وجوب اکرام می‌آید و اگر نبود نمی‌آید. اگر استصحاب عالمیت را بکنید گرچه او عمامه دارد اما معلوم نیست که عالم بوده یا نبوده، حالت سابقه ندارد. این تمسک به عام در شبهۀ مصداقیه می‌شود. تمسک به عام در شبهۀ مصداقیه آن‌هم در شبهۀ مصداقیۀ مفهومیه، از اسوأ تمسکات به عام در شبهات مصداقیه است.

در اینجا باید چه کرد؟! در اینجا فرمودند که اصل عدم تذکیه در اینجا جاری نیست و وقتی اصل عدم تذکیه جاری نشد، یک اصل در اینجا می‌آید و آن اصل عدم حلیت است الاّ با شرائط خاصه، این اصل در اینجا می‌آید. یعنی آن عدم حلیتی که قبلاً حالت سابقه داشت شک داریم آیا با وجود این فعل و با وجود این فَری و با این شرائط آیا آن در اینجا هست یا نیست؟! آن اصل عدم حلیت است. شبهه از اینجا ناشی می‌شود. بحثی که کردند در مورد قابلیت است و گفته‌اند که شما می‌توانید اصلاً بگویید که اصل عدم تذکیه در اینجا به لحاظ عدم قابلیت جاری می‌شود. در اینکه این حیوان قابل است یا قابل نیست ما اصل عدم تذکیه در اینجا جاری می‌کنیم؛ اصل عدم قابلیت است. می‌گوییم که قابلیت در اینجا چیست؟ قابلیت عبارت از یک وصف اعتباری است که از ازل به این حیوان تعلق می‌گیرد یا تعلق نمی‌گیرد. یعنی همین‌که حیوان به‌دنیا می‌آید یا با قابلیت می‌آید یا بدون قابلیت می‌آید. البته راجع به اینکه این وصف برای ماهیت است یا برای وجود، این بحثش را إن‌شاءالله فردا می‌کنیم. آیا این حیوان که در این دنیا می‌آید با قابلیت است یا بدون قابلیت است؟!