جلسه ۳۱۶

روایاتی هم در اینجا ذکر می‌کند، مثلاً در روایت موثّقۀ ابن ‌بکیر دارد: «لا ذَكاةَ إلّا بِحَدیدَة»¹ حدید آن را تذکیه می‌کند یعنی حدید موجب تحقق این امر است یعنی نفس آن عمل به‌واسطۀ حدید است یا روایت دیگر: «قُلتُ: أ وَ لَیسَ الذَّكیُّ مِمّا ذُكّیَ بِالحَدیدِ؟! فَقالَ: بَلَى»² در این موارد ایشان می‌فرمایند که دلیل یا قرینه بر این است که منظور از تذکیه در اینجا همان فری اوداج اربعه است منتهی به‌واسطۀ قابلیت محل که در ظرف قابل باشد.³

جنبۀ واسطیت حدید در تذکیه

به نظر می‌رسد که ایشان باز در این مسئله دچار خبط شده باشند و ادلّه‌ای را که ذکر می‌کنند، این ادلّه بر علیه خود ایشان است. اولاً آیۀ شریفه که می‌فرماید: ﴿إِلَّا مَا ذَكَّيۡتُمۡ﴾؛ «مگر آن را که شما تذکیه کردید» این آیه گرچه انصراف نه از باب ظهور بدوی، لولا آن جهات دیگر و آن ظهور بدوی آن به فعل مذکّیٰ برمی‌گردد یعنی ﴿مَا ذَكَّيۡتُمۡ﴾؛ آن را که شما تذکیه کردید یعنی شما سر بریدید و فری اوداج کردید. اما با توجه به روایتی که دارد: «لا ذَكاةَ إلاّ بِحَدیدَة» این خلاف است چون حدید واسطه است حدید که کار انجام نمی‌دهد، حدید واسطه برای تذکیه است. حدید او را تذکیه کرده است یعنی این مسئله را حدید به‌وجود آورده است. این دلیل بر این عمل خارجی نیست که تذکیه عمل خارجی است و با توجه به خود معنای تذکیه که معنای پاک شدن است ...، فری اوداج که پاک کننده نیست فری اوداج وسیله برای پاک شدن است تذکیه دوتا معنا دارد؛ یک معنی تزکیه با «زاء» به معنی رشد و نمو است که زکات از آن گرفته می‌شود، و تذکیه با «ذال» به معنی پاک شدن و طاهر شدن است و طهارت و پاکی امر معنوی است و شارع به‌جای اینکه تذکیه بگوید، می‌توانست بگوید: «إلاّ ما قَتَلتُموهُ بالحدید؛ او را با حدید کشتید» یا بگوید: «إلاّ ما ذَبَحتُموهُ بالحدید» یا بگوید: «أمَتُّموهُ بالحدید؛ اماتِه کردید» بلکه شارع گفته است: ﴿ذَكَّيۡتُمۡ﴾؛ او را تذکیه کردید و پاک کردید، پس پاک بودن در اختیار انسان نیست، مقدماتش در اختیار انسان است و امثلۀ آن‌هم زیاد است.