جلسه ۳۲۴

تقریر سوم می‌ماند که باز مورد ردّ و نقد مرحوم آقای خوئی و همین‌طور مقرّر قرار گرفته است، و این تقریر سوم ارشاد به حکم عقل است. باز اشکال در ارشاد به حکم عقل در این مسئله وارد شده است. اشکالی که وارد شده است، برگشت آن به این است که هیچ‌وقت عقل درصدد انبعاث مکلف نحوالفعل نیست بلکه درصدد حکم به امضاء و عدم امضاء مکلف بعد از اتیان فعل است؛ یعنی اگر مکلف فعلی را انجام داد آن‌وقت در اینجا حکم عقلی هست که آیا این فعل برائت ذمّه حاصل کرده است یا نه؟ آیا این در مقام امتثال بوده است یا نبوده است؟ در این مانحن‌فیه نحوۀ بیان خبر درصورتی‌که ارشاد به حکم عقل باشد، این است «مَن بَلَغَهُ ثوابٌ فَفَعَلَهُ» کسی که به او ثواب برسد بعد از فعل، بعدالفعل لو شکّ لَهُ هل هذا هو ممضی للشارع أو لا یکونُ ممضی للشارع هل یکون هذا فیه رضاً للشارع أو لا یکون فیه رضاً للشارع فَیؤجر علی هذا و إن لم یکن أمرٌ کَما بَلَغَه.

وجود تشویق ابتدائی در اخبار «مَن بَلَغ»

بنابراین در ارشاد به حکم عقل، حکم عقل بر ثواب است بعد از اتیان فعل. درحالی‌که لسان این اخبار انبعاث نحو الفعل است، تشویق و ترغیب نحو الفعل است و این تشویق و ترغیب، تشویق و ترغیب ابتدایی است نه‌اینکه بعد الفعل لَوِ اتَّفَقَ أنّه لَو شکَّ فی أنَّهُ هذا هَل هوَ رضاً للّه تعالی فیه رضاً أو لا یکون فیه رضاً لله تعالی یؤجر علی ذلک و إن لم یکن أمرٌ کَما بَلَغَه در اینجا این نحوه مورد مفهوم و مورد تشویق اخبار «مَن بَلَغ» نیست. اخبار «مَن بَلَغ» تشویق ابتدایی است. می‌گوید که برو انجام بده. الآن برو و ابتدائاً برو و به‌محض اینکه یک روایت می‌بینی برو دنبالش و به محض اینکه یک خبر می‌شنوی برو انجام بده. ادلّۀ عقلی این تشویق ابتدایی را ثابت نمی‌کنند درحالی‌که لسان اخبار لسان تشویق است و لسان انبعاث است و لسان تحریک نحو الفعل است.