جلسه ۳۴۰

خب وقتی که در اینجا حُسن و ملاک برای فعل انجام گرفت طبعاً نیت و تقرب هم به دنبال آن خواهد آمد گرچه امر در دوران بین واجب و غیر واجب باشد. وقتی که شخص در مقام احتیاط دارد فعلی را انجام می‌دهد دارد، به نیت وصول به واقع انجام می‌دهد ولو اینکه دوران بین واجب و غیر واجب باشد و بین واجب و مباح یا اصلاً مکروه باشد، بالأخره یک طرف قضیه واجب است. [به‌خاطر این] انجام نمی‌دهد که این عملی را که دارم انجام می‌دهم، عمل من نفسش مأمور است. در موارد احتیاط وجوبی شما چه می‌گویید؟! آیا در موارد احتیاط وجوبی می‌گویید که نفس آن عملی که من الآن انجام می‌دهم، همان عمل مأمور است؟! نه این را نمی‌گویید، می‌گویید که إمّا هذا و إمّا هذا. «إمّا هذا و إمّا هذا» یعنی نفس این عمل نیست.

پس تقرب و نیت در مقام عبادت به دو قسم است؛ یا بر وجه جزم به نَفسُ العَمل و نَفسُ الفِعل المُشخص تعلق می‌گیرد یااینکه بأحدهما تعلق می‌گیرد. آن کسی هم که بین واجب و غیر واجب احتیاط می‌کند، آن‌هم نیتش نیت تقرب است لعلّ اینکه این مأمور، مأمور برای شارع باشد. پس این اشکال هم وارد نمی‌شود.

اشکال بعدی که اشکال دور است این است که در اصل اشکال اصلاً این مسئله خَلط شده است، حُسن متعلق به احتیاط است ولی احتیاط که معلول برای امر نیست بلکه معلول برای شبهه است نه معلول برای امر. حُسن متعلق به احتیاط است؛ یعنی حسن فعل تعلق بر احتیاط گرفته است ولی صحبت در این است که احتیاط متعلق به مورد شبهه است و شبهه یعنی عدمُ الوُصول إلی الواقع. بنابراین حُسن به احتیاط تعلق گرفته است و احتیاط متعلق برای وصول به واقع است نه متعلق به امر، بعد از اینکه احتیاط تعلق به واقع گرفت حُسن به احتیاط موجب امر به احتیاط خواهد شد. بنابراین احتیاط معلول برای امر نیست تااینکه چیزی که معلول برای حکم باشد، در اینجا از مقوّمات موضوع تلقی شود. نه‌خیر! حُسن احتیاط معلول برای مورد شبهه است و مورد شبهه به حکم عقل اقتضای وصول به واقع را می‌کند و اقتضای وصول به واقع ایجاد حُسن احتیاط را می‌کند. خب بنابراین در اینجا دیگر دوران و دوری هم وارد نمی‌شود همان‌طوری‌که مرحوم آخوند در اینجا قائل به دور شده‌اند. روی این جهات اشکال قائلین به محذوریت احتیاط در این مورد، وارد نیست.