جلسه ۳۴۱

ولی نه، [یک موقع] مورد موردی است که امکان ندارد عبد اتیان به آن مورد بکند إلاّ بعد الصَبر بِهذا الأمر و این را از لسان دلیل می‌فهمیم ولو اینکه مولا نگوید که در اینجا قصد قربت و قصد وجه باید لحاظ بشود، خود نفس مکلف از لسان دلیل این معنا را ادراک می‌کند و تنها راه حل برای مسئله فقط همین است نه آن مطالبی را که گفتند که آیا به امر ثانوی می‌شود کرد یا نه؟ نه، اگر این‌طور است به امر ثانوی هم نمی‌شود کرد ...، نه‌تنها به امر اول و امر ثانوی [نمی‌شود] اشکال مرحوم آخوند به حال خودش محفوظ است.

تلمیذ: از نظریۀ مرحوم آخوند این متمشی می‌شود، مرحوم آخوند می‌گوید که با عقل می‌فهمیم البته عقل هم منشأ ادراک می‌خواهد.

استاد: نه مرحوم آخوند نمی‌گوید که چطور از عقل فهمیده می‌شود، بلکه می‌گوید که عقل همین‌طور به نحو اطلاق حکم می‌کند. ما می‌گوییم نه عقل حکم نمی‌کند این‌طور نیست. ما از لسان دلیل می‌فهمیم نه‌اینکه عقل حکم می‌کند. پس هر امری که از طرف مولا آمد عقل حکم به قصد وجه می‌کند؟!

تلمیذ: بالأخره عقل هم باید یک منشأ انتزاع داشته باشد.

ادراک منشأ فرق بین واجب تعبدی و توصلی به‌واسطۀ عقل

استاد: اینها این را نمی‌گویند، اول یک نیت وجهی را مفروض گرفته‌اند بعد می‌گویند که حالا آیا آن نیت وجه از امر متمشی می‌شود یا از عقل؟ ما می‌گوییم که بنا بر رأی شما از امر متمشی نمی‌شود گرچه ما آن را قبول نداریم، ـ حالا زمینۀ بحثش نیست ـ از همان امر متمشی می‌شود، ما [بنا بر رأی شما] می‌گوییم که از امر متمشی نمی‌شود و از عقل هم متمشی نمی‌شود. عقل از کجا می‌فهمد؟! لعلّ اینکه اصلاً این توصلی باشد، باید منشأ باشد و منشئش فرق بین تعبدی و توصلی است که آن را عقل به‌واسطۀ ادله ادراک می‌کند یعنی لسان دلیل لسانی است که قصد وجه و عبادیت را برای انسان تبیین می‌کند و بعد عقل در اینجا حکم به قصد وجه می‌کند. این شقّ اول بود.