جلسه ۳۵۳

اما مناقض برای صرف الوجود را عدم کلی قرار دادید و عدم کلی مناقض برای صرف الوجود نیست بلکه اگر قرار بر این است که آن طبیعت کلی از نقطه‌نظر تحقق خارجی به یک فرد تعلق گرفته است، نقیض برای صرف الوجود عدم همان فرد خارجی است مثلاً می‌گوید که أکرم زیداً و این طبیعت کلیۀ اکرام بر اکرام زید در لیلة الجمعه تعلق گرفته است، همین یک فرد. با اولین فرد که در لیلة الجمعه باشد و اکرام شود، أکرم زیداً حاصل می‌شود. حالا بعد اکرام لیلة السبت و لیلة الأحد و لیلة الإثنین باشد یا نباشد، آن دیگر در آنجا خارج از محدودۀ امر و نهی مولا است. خب مناقض با این، عبارت از عدم اکرام زید در لیلة الجمعه است یعنی وقتی که می‌گوید لا تُکرِم زیداً معنایش این است که آن طلب اکرام در لیلة الجمعه تبدیل به نقیضش می‌شود یعنی طلب ترک اکرام زید در لیلة الجمعه یعنی مولا در اولین مرتبه در مورد نهی اولین محقِق آن طبیعت کلی را نفی و نهی می‌کند و برمی‌دارد و برحذر می‌دارد یعنی می‌گوید که اولین محقق را اتیان نکن.

لازمۀ عدم اتیان اولین محقق، عدم اتیان سایر محقق‌ها در خارج است یعنی وقتی که شما اولین محقق را اتیان نکردید بنابراین در لیلة الأحد، لیلة السبت، لیلة الإثنین و لیلة الأربعاء هم عدم اکرام به حال خودش هست، در تمام این لیالی عدم اکرام محقَق است. معنا فرق می‌کند، نه‌اینکه معنا این باشد که تمام اکرام‌ها در لیلة الجمعه، لیلة السبت، لیلة الأحد و تمام این لیالی بتمامه مورد نظر مولا است، نه! مورد نظر مولا نیست. مولا می‌گوید که اولین محقِق اکرام را اتیان نکن، وقتی که شما اولی را اتیان نکردید در واقع دومی و سومی و لیلة الأربعاء را هم اتیان نکردید.

پس عدم اتیان به اولین محقق موجب عدم کلی و سایر افراد است. حالا فرض کنید که اگر لیلة الجمعه اکرام نکردید و لیلة السبت اکرام کردید، آن اکرام لیلة السبت موجب می‌شود که اطاعت نسبت به لیلة الجمعه هم سلب بشود یعنی اگر اولین محقق در آنٌ مِن آنات و زمانٌ مِن الأزمِنة در خارج تحقق پیدا کند، خب این چیست؟ این دیگر در اینجا مخالف با نظر مولا است.¹