جلسه ۳۵۳

بنابراین مرحوم اصفهانی می‌خواهند این را بفرمایند که وقتی که فعل طلب به صرف الوجود تعلق می‌گیرد ـ صرف الوجود یعنی آن طبیعت کلیه‌ای که در ضمن فرد مخصوص و متعین خارجی تحقق پیدا کرده است، این معنای صرف الوجود می‌شود ـ با تحقق صرف الوجود دیگر مکلف امر مولا را اتیان کرده است. مخالف و نقیض با این عبارت از عدم همین محقِق اول است که صرف الوجود به آن تعلق گرفته است یعنی مثلاً اولین محقِق اکرام زید عبارت از لیلة الأحد است آن‌وقت عدم این، عبارت از عدم اکرام زید در لیلة الأحد است. این عدم اکرام زید در لیلة الأحد عبارت از اولین محقق این طبیعت کلیه است که نهی به آن تعلق گرفته است، این مسئله مبنای مرحوم محقق اصفهانی است.

بنابراین نظر محقق اصفهانی نسبت به مسئلۀ عدم برای صرف الوجود این نیست که نهی مولا به همۀ افراد تعلق گرفته است بلکه نهی مولا به اولین محقق طبیعت تعلق گرفته است و به‌واسطۀ اطاعت عبد در عدم اتیان اولین محقق، عبد مولا را در محقق‌هایی که بعداً می‌آید اتیان می‌کند. فرض کنید که مولا می‌گوید لا تَشرِب الخَمر، شرب خمر حرام است؛ اولین نهی به اولین محقِق این طبیعت کلیه تعلق می‌گیرد یعنی به اولین شرب خمر تعلق می‌گیرد و این خمر نباید شرب بشود. امشب این عبد اطاعت کرد و شرب خمر نکرد خب محقِق متبدل برای فردا می‌شود. در فردا عبد نسبت به اولین محقق اتیان و اطاعت کرد و شرب خمر نکرد. دوباره این متبدل به بَعدَ بُکرَه؛ پس‌فردا می‌شود. فرض کنید که به‌ نهی در روز دوشنبه هم اتیان نکرد، دوباره آن محقق به یوم الثلاثاء متبدل می‌شود. همین‌طور این اولین محقق متبدل می‌شود و در هر موردی اولین محقق صدق می‌کند.

پس در یک روز از روزها اگر این اولین محقق برای طبیعت را اتیان کرد، خب این در آنجا صدق می‌کند بر اینکه مخالفت کرده است یعنی عبد در آنجا مخالفت کرده و به لحاظ اتیان به اولین محقق مستوجب عقاب است نه به لحاظ اینکه در به‌خصوص امروز که یوم الثلاثاء باشد این را انجام داده است. لازمۀ این قضیه این است که همۀ افراد در مراتب بعد مشمول این مسئله نباشند یعنی نهی شامل آنها هم بشود.