جلسه ۳۷۳

مرحوم آخوند در اینجا این مطلب را می‌خواهد بگوید که یک وقتی علم اجمالی ما علم اجمالی است گرچه علم اجمالی محقق شد اما ما در تمامیت مسئلۀ باعثیّت و زاجریّت در نفس مولا شک داریم. این علم اجمالی ما مقتضی می‌شود و دیگر علت تامه نیست؛ یعنی مقتضی برای تعلق حکم است. در اینجا چه باید کرد؟ در اینجا قاعدۀ برائت می‌آید، مانند شبهات غیر محصوره و امثال‌ذلک.

بعضی‌ها این کلام مرحوم آخوند را نفهمیده‌اند و تصور کرده‌اند که وقتی ایشان می‌گویند که در بعضی از موارد علم اجمالی به مرتبۀ باعثیّت و زاجریّت نرسید، دراین‌صورت اصلاً علم اجمالی محقق نمی‌شود. علم اجمالی خودش به معنای تمامیت مراتب فعلیت است و وقتی که مراتب فعلیت تمام نباشد، علم اجمالی اصلاً محقق نیست و در علم اجمالی شک داریم و بر کلام مرحوم آخوند اعتراض کردند. إن‌شاءالله این اعتراض و جواب از اعتراض برای بعد باشد.

تلمیذ: قرعه اصلاً به واقع نمی‌رسد.

استاد: قرعه قرینه است و حتی اماره هم نیست بلکه شبه اماره است. ببینید در بحث قرعه باید دید مقصود از واقع چیست! واقع یک وقتی عبارت از حکم الله که متعلق به أحد طرفین است می‌باشد دراین‌صورت قرعه ما را به این نمی‌رساند. چرا نمی‌رساند؟ به‌جهت اینکه ما در مورد قرعه یک حکم الله که به أحد معیّن تعلق گرفته باشد نداریم بلکه یک نوبت برای حج وجود دارد و دو نفر باهم در یک آن ثبت‌نام می‌کنند. حکم الله برای کدام‌یک از این دو نفر است؟ هیچ‌کدام. نه می‌توانیم بگوییم که حکم الله تعلق به این گرفته و نه به آن تعلق گرفته است. دو نفر برای صلاة جماعت در صف اول یا در صف دوم باهم می‌رسند و یک جا هم برای نماز بیشتر نیست، مکان برای یک نفر است خب دراین‌صورت حکم الله برای کدام است؟ برای آن شخصی که در سمت راست است یا برای شخصی که در سمت چپ است؟ هیچ‌کدام. اگر از نقطه‌نظر این است که تکلیف و حکم مولا به أحد معیّن باشد، یک هم‌چنین چیزی را در عالم واقع نداریم.