جلسه ۳۸۳

تلمیذ: ببخشید، نسبت به این دلیل، در اینجا احتمال مخالفت هست؟

استاد: نه دیگر، وقتی شما همۀ اطراف علم اجمالی را مرتکب بشوید علم به حرمت پیدا می‌شود، اتیان به اطراف اجمالی مقدمۀ موصلۀ عملیه است؛ شما قطعاً می‌دانید الآن حرام مرتکب شدید چون أحدهما خمرٌ.

تلمیذ: این قطع به مخالفت است.

استاد: بله، پس ارتکاب به حرام هم به‌عنوان مقدمه حرام می‌شود. چون خود حرام بین الإنائین است؛ إمّا هذا الإناء و إمّا هذا الإناء، أحدهما خمرٌ وقتی که أحدهما خمر باشد ارتکاب جمیع اطراف نه بعض اطراف، موجب حصول علم برای ارتکاب حرام است و مقدمۀ عملیۀ برای حصول به حرام هم حرام است پس ارتکاب اطراف حرام است.

تلمیذ: ...

اثباب حرمت مقدمۀ موصولۀ به مخالفت قطعیه، توسط ادلۀ حِلّ

استاد: الآن بحث ما راجع به ادلۀ این افراد است؛ این افراد که قائل به حرمت مخالفت قطعیه اولاً و جواز موافقت احتمالیه یا جواز مخالفت احتمالیه هستند ثانیاً. ادلۀ حِلّ حرمت مقدمۀ موصولۀ به مخالفت قطعیه را فقط ثابت می‌کنند، نه حرمت مخالفت احتمالیه را. می‌خواهیم این را بگوییم.

دلیل دوم از نظر حرمت مخالفت قطعیه به‌واسطۀ ادلۀ حلّ این است که نه در مقام علم و در مقام ذهن و مقام نفس بلکه از نقطه‌نظر تحقق عین خارجی، ارتکاب جمیع افراد موجب تحقق عین خارجی نفس‌الأمریه است یعنی در نفس‌الأمر وقتی می‌گوییم که إمّا هذا خمرٌ و إمّا هذا خمرٌ در نفس ‌الأمر أحدهما خمرٌ و ارتکاب اطراف علم اجمالی در شبهۀ محصوره موجب تحقق حرمت واقعیه و نفس‌الأمریه است و اصلاً کاری به علم نداریم.

بحث اول بحث علم بود. حرام است مکلف عملی انجام بدهد که این عمل مقدمۀ عملیۀ برای ارتکاب حرام باشد، این مسئله مربوط به تکلیف است ولو اینکه در خارج هردو إناء ماء‌ هستند ولی اگر شما علم دارید بر اینکه أحدهما خمرٌ ـ ما به واقع و به نفس‌الأمر کاری نداریم ـ بلکه در مقام علم و مقام نفس به این کار داریم که وقتی أحدهما خمر شد ارتکاب کِلا الإنائین که موجب علم به ارتکاب به حرام است این ارتکاب در نفس حرام می‌شود ولو اینکه فی الواقع حرمتی نباشد.