جلسه ۳۸۵

بنابراین در اینجا هردو باهم جمع می‌شوند و هیچ تنافی هم پیش نمی‌آید. مقتضای علم اجمالی بر اینکه أحدهما متنجّس است آن دائر مدار بین شک و تردید بود اگر شک و تردید ازبین برود آن اقتضای علم اجمالی هم ازبین می‌رود. قوام علم اجمالی به شک و تردید بود؛ یعنی شک بین الإنائین و تردّد بین الإنائین، این قوام تحقق علم اجمالی بود. حالا اگر علم یقینی بر تنجس أحدهما بیاید علم اجمالی هست؟! نه، آن از تردید و شک خارج می‌شود. اگر بیّنه که علم تنزیلی است یا یقین که علم واقعی است بر طهارت این إناء بیاید، این علم اجمالی هم خارج می‌شود چرا؟! به‌جهت اینکه وقتی من یقین پیدا کنم که این طاهر است، این از اطراف علم اجمالی بیرون می‌آید. حالا آیا آن یقین قبلی من بر اینکه أحدهما متنجّس است در اینجا به یقین به أحدهما متبدل می‌شود یا متبدل نمی‌شود؟!

ببینید من می‌خواهم علم اجمالی را کمی عمیق کنم. آنچه که محقق علم اجمالی است این است که علم اجمالی در تردید و شک بین الطرفین إلی أبد الآباد باقی بماند، آن قوام علم اجمالی است. اگر علم اجمالی از این قوام بیرون آمد آیا می‌تواند در اینجا منجّز باشد یا نه؟ این همان مطلبی است که مرحوم آخوند می‌گویند.

حالا چطور از قوام بیرون می‌آید؟ شارع حکم می‌کند متعیناً بر اینکه أحدهما واجب التناول است، وقتی اضطرار به أحدهمای معیّن پیدا می‌کند خب این اضطرار این را از تحت علم اجمالی خارج می‌کند و بَقی واحد. پس آن تردید علم اجمالی که تنجس مردّد بین این اناء یا بین این اناء است دیگر فایده‌ای ندارد چون آن از تحت علم او خارج شد. هزار بار هم شما بگو که این مردّد است، مردّد باشد! اصلاً بالاتر از این شما می‌گویید که متنجّس است! اما شارع می‌گوید که بخور! دیگر بالاتر از این که نیست! شارع می‌گوید که متنجس را عند الإضطرار تناول کن! تازه اینجا که مردّد است، شما آنجا چه می‌گویید؟! خب تناول می‌کنید. چه برسد به اینکه حالا مشکوک است پس این خارج می‌شود!