جلسه ۳۹۲

بنابراین در اینجا هردو باهم جمع می‌شوند و هیچ تنافی پیش نمی‌آید. آنکه شارع گفت: مقتضای علم اجمالی بر اینکه أحدهما متنجّس است، آن دائر مدار بین شک و تردید بود. اگر شک و تردید ازبین برود آن حکم اقتضای علم اجمالی هم ازبین می‌رود. قوام علم اجمالی به شک و تردید بود یعنی شک و تردید بین الإنائین و تردّد بین الإنائین، این قوام تحقّق علم اجمالی بود، حالا اگر علم یقینی بر تنجّس أحدهما بیاید، علم اجمالی هست؟! نه، از تردید بیرون می‌آید و از شک خارج می‌شود، اگر بینّه که علم تنزیلی است یا یقین که علم واقع است بر طهارت این إناء بیاید، وقتی بر طهارت این إناء آمد، این علم اجمالی هم خارج می‌شود. چرا؟! به‌جهت اینکه وقتی من یقین پیدا کنم که این طاهر است، این از اطراف علم اجمالی بیرون می‌آید. حالا آن یقین قبلی من بر اینکه أحدهما متنجّس است آیا در اینجا به یقین بِأحدهما متبدّل می‌شود یا متبدّل نمی‌شود؟! دقت کنید! من می‌خواهم علم اجمالی را یک مقدار عمیقش کنم! آنچه که محقق علم اجمالی است این است که علم اجمالی در تردید و شک بین الطرفین إلی أبد الآباد باقی بماند، آن قوام علم اجمالی است. اگر علم اجمالی از این قوام بیرون آمد آیا علم اجمالی می‌تواند در اینجا منجّز باشد یا نه؟! این همان مطلبی است که مرحوم آخوند می‌گویند.

حالا چطور از قوام بیرون می‌آید؟! شارع حکم می‌کند متعیّناً بر اینکه أحدهما واجب التناول است، وقتی مکلف اضطرار به أحدهمای معیّن پیدا می‌کند این اضطرار او را از تحت علم اجمالی خارج می‌کند و واحد می‌ماند، پس آن تردید علم اجمالی که تنجّس مردد است بین این إناء یا آن إناء دیگر فایده ندارد چون این از تحت علم اجمالی خارج شد. هزار بار هم بگویید که مردد است، مردد باشد! وقتی شارع می‌گوید بخور، بخور اصلاً بالاتر از این؟! اصلاً شما می‌گویید که متنجّس است، شارع می‌گوید که بخور، دیگر بالاتر از اینکه نیست؟! شارع می‌گوید که متنجّس را عند الاِضطرار تناول کن. تازه اینکه دیگر مردد است، شما دیگر اینجا چه چیزی می‌گویید؟! خب تناول می‌کنید چه برسد به اینکه حالا مشکوک است، پس این خارج می‌شود.