جلسه ۳۹۲

یااینکه شما یقین دارید به اینکه أحدهما متنجّس است بعد برای شما با اخبار مختبر ـ مثلاً آزمایشگاه ببرید ـ یقین حاصل می‌شود که در یکی از اینها در اینجا دَم هست. الآن علم اجمالی هست و مقتضای علم اجمالی اجتناب از هردو است اما شما اینجا یک مختبر دارید و إناء را در مختبر می‌برید و در آنجا تشخیص می‌دهند که قطعاً در این دَم وجود ندارد ـ علم ظاهری است دیگر ـ و شما یقین پیدا می‌کنید که در این إناء دم وجود ندارد و وقتی وجود نداشته باشد شما به نسبت به‌طرف دیگر یقین دارید یا شک دارید؟! یقین دارید و این علم اجمالی ازبین می‌رود.

تنافی یقین به أحد الأطراف با بقاء علم اجمالی در طرف دیگر

پس یقین به أحد الأطراف منافی با بقاء علم اجمالی در طرف دیگر است؛ اگر شما یقین به طهارت این دارید باید یقین به نجاست آن داشته باشید، نمی‌شود که نسبت به این یقین داشته باشید اما نسبت به این باز در حال شک باشید. وقتی متوجه شدید این إناء خالی از دَم است خب یقین منتقل به دیگری می‌شود یعنی علم اجمالی از شک به یقین متبدّل می‌شود؛ یقین نسبت به طهارت و یقین نسبت به نجاست و متنجّس، این در صورتی است که متعیّن باشد.

من‌باب‌مثال اگر ثلاثة آنیه داریم و یکی را در مختبر بردیم و متوجه شدیم که این خالی از دَم است آیا این علم اجمالی ما ازبین رفته یا نرفت؟! نه، لعلّ اینکه در این دوتا باشد. قطعاً در این دوتا هست. یعنی علم اجمالی از سه إناء به إنائین منتقل می‌شود. حالا اگر چهار إناء داشته باشیم و یکی را در مختبر بردیم، علم اجمالی به سه إناء منتقل می‌شود تا وقتی که برایمان یقین حاصل بشود.

مرحوم شیخ این را می‌خواهد بفرماید که وقتی اضطرار به أحدهمای غیر معیّن تعلق می‌گیرد، دراین‌صورت آیا آن علم اجمالی با وجود حکم به اضطرار به غیر معیّن ازبین می‌رود یا نمی‌رود؟! مرحوم شیخ می‌فرماید که به ‌حال خود باقی می‌ماند چون شک هست، چرا شک هست؟ چون طرفِ مکلف، اختیار انتخاب در أحدهما را دارد، در عین اینکه این واحد را اختیار می‌کند مختار برای طرف دیگر است و در عین اینکه این را اختیار می‌کند مختار برای طرف دیگر است، پس هردو طرف در تعلق علم اجمالی و شک، در تنجّز نسبت به هم سیّان هستند. بنابراین علم اجمالی موجود است و منحل نمی‌شود. بله، می‌تواند بر حکم شارع به حکم اضطرار، واحد را اتیان کند آن علم اجمالی چیست؟ می‌آید طرفین را اتیان می‌کند لعل اینکه متنجس باشد. این کلام، کلام مرحوم شیخ است.