جلسه ۳۹۳

تلمیذ: بله.

استاد: دست چپ و دست راست. لولا تکلیف نسبت به أحدهما، آیا خود این طرفین موجب تنجّز علم اجمالی هستند یا نیستند؟! هستند. حالا تکلیف می‌آید و یکی از اینها را لازم التناول و واجب التناول می‌کند و وقتی یکی از اینها واجب التناول شد، اصلاً بحث از تنجس و عدم تنجس بیرون می‌رود یعنی دیگر بحث راجع به این نیست که آیا این متنجس است یا نه، می‌گوید که این هست یا نه باید این را بخوری و حالا به تنجس و عدم تنجس آن کاری ندارم و تکلیف می‌گوید که شما [وقتی] مضطر هستید، آب بود باید بخورید و خمر بود باید بخورید اصلاً به تنجس کاری نداریم و بحث تنجس أحدهما یک مطلب دیگری است و آن موجب تنجّز علم اجمالی شده است، آنکه ازبین نرفته است به حال خودش باقی است، حال فرض کنیم که شارع گفته است که این را بخور باز أحد‌هما متنجّسٌ، به حال خودش باقی است.

لذا مرحوم شیخ در اینجا می‌فرماید که اگر بعد از حصول علم اجمالی تکلیف تفصیلی آمد، علم اجمالی به حال خودش باقی است و موضوعش باقی است إمّا هذا و إمّا هذا، حالا شارع می‌گوید که باید این را بخوری و این را من اجازه می‌دهم بخوری خب این‌هم من اجازه می‌دهم بخور، این را هم به موقع علم اجمالی ترک کن، طوری می‌شود؟! این را نخوری زلزله می‌آید؟! طوری نمی‌شود. یا فرض کنید که آسمان به زمین [می‌آید]؟!

فرض کنید که یک مسئله‌ای در میان عرف اتفاق می‌افتد که این قضیه به دادگاه کشیده می‌شود؛ دوتا خواهر هستند و این دوتا عین هم و دوقلو هستند ما به علم اجمالی می‌دانیم یکی از این دوتا را نکاح کردیم ـ اتفاقاً ما وقتی در طهران بودیم یک هم‌چنین دوتا ضعیفه‌ای در همان کوچۀ ما بودند که عین هم بودند و ما تشخیص نمی‌دادیم، واقعاً این دوتا عین همدیگر بودند و مثالش را قبلاً زدم که دوتا برادر در نجف بودند و این‌طور بودند ـ و منکوحه است و مقتضای نکاح وجوب ترتب در تبعات است و از آن‌طرف حرمت نکاح الأخری، حالا به‌واسطۀ عاملی تکلیفی به یکی از اینها تعلق می‌گیرد. فرض کنید که إحدیٰ هذین الأختین در اوقات عادت حرمت برای نکاح پیدا می‌کند و وقتی که الآن حکم تفصیلی روی وقت عادت رفت، أحد طرفین علم اجمالی از آن وضع خارج می‌شود. یااینکه فرض کنید اصلاً به‌طورکلی مانعی پیدا می‌شود که حکم به حرمت نکاح ـ منظور از نکاح مجامعت و جماع است ـ برای أحد اینها ثابت می‌شود آیا وقتی که الآن در اینجا بر أحد اینها ثابت شد، به مقتضای علم اجمالی واحد منکوحه، شما طرف دیگر را نکاح می‌کنید؟!