جلسه ۳۹۵

ولی ایرادی که به کلام مرحوم آخوند وارد می‌شود این است که شما انتفاء موضوع را به چه می‌دانید؟! در اینجا باید بحث بشود که آیا به صرف اضطرار نسبت به أحد الأطراف موضوع منتفی است یااینکه به‌واسطۀ اهراق و ازبین رفتن موضوع منتفی است؟! در اینجا باید بحث بشود، اگر به صرف انتفاء أحد الأطراف إمّا اعتباراً و تنزیلاً کما فی الإضطرار و إمّا تکویناً کما فی الإهراق موضوع منتفی باشد و شما این را به این می‌دانید پس چرا در وقتی که تکویناً أحد الأطراف منتفی شد در آنجا قائل به احتیاط هستید؟! انتفاء موضوع تکویناً اولیٰ و اَقدم است یا انتفاء موضوع تنزیلاً و اعتباراً؟! کدام مقدّم است؟! طبعاً آن مقدّم است که تکویناً موضوع در اینجا منتفی شده باشد. این اشکال به ایشان وارد است.

اشکال ثانی که نسبت به این مسئله وارد است این است که انتفاء موضوع در اینجا چیست؟! آیا موضوع به صرف دو چیز تعلق گرفتن است یااینکه آن بحث و مبنایی که در آنجا انجام دادیم که آن تعلقِ به ‌عنوان است. برفرض هم ما آن عنوان را نیاوریم، حکم شارع که به اجتناب از دو چیز است، به توأم بودن با آن دو چیز که حکم نکرده است. شارع گفته چون امر دائر مدار بین الإنائین هست تا وقتی که این دو إناء وجود خارجی دارند حکم شارع هم در آنجا نسبت به اجتناب محرز است. حالا یکی از این اطراف با اضطرار خارج شد، أحد طرف دیگر به‌عنوان بقاء موضوع که هنوز هست، چون شارع گفته همین که خمر به این دو إناء تعلق گرفت یجب الاجتناب عنهما معاً حالا یکی از این إنائین تکویناً اهراق شد طرف دیگر هنوز باقی است. چرا؟ چون استصحابی که به اجتناب تعلق گرفته است به امر مردد بینهما مادام الإنائین موجوداً تعلق گرفته است و الآن إناء ثانی موجود است و إنا اول اهراق شد. با إناء ثانی آن حکم اشتغال ذمۀ مکلف به تکلیف است. حکم استصحاب بقاء موضوع که متوقف بر توأم بودن إنائین نیست بلکه استصحاب متوقف بر تحقق معیت حدوثی است نه معیت استمراری.