جلسه ۳۹۷

تلمیذ: اینکه شما می‌فرمایید که در علم تفصیلی قبول می‌کنید، در علم تفصیلی برای اینکه لا علم بشود احتیاج به بیّنه داریم یا احتیاج به یک علم مخالف داریم که موضوع این علم را برداریم ولی در علم اجمالی ما چرا می‌گوییم: اجمالی؟!

استاد: هر دو علم است ولی جان من در اوّلی به یک امر مشخص تعلق گرفته است و فقط فرقش در این است که در دومی به اطراف تعلق گرفته است. هیچ فرقی نمی‌کند. علم، علم است.

تلمیذ: خب ما هم صحبتمان همین است دیگر، اطراف هست.

استاد: نه، گرفت. وقتی گرفت دیگر تمام شد ولو یک ثانیه، ولو یک صدم ثانیه، برای اینکه شما ببینید الآن روز یا شب است آیا احتیاج دارد یک ساعت به آسمان نگاه کنید؟! نه‌خیر! به‌اندازۀ یک فلاش دوربین چشمتان را ببندید می‌فهمید، اگر هزار نفر بیایند بگویند که الآن شب است می‌گویید که نه آقا، شما یک ثانیه دیدید، همین یک ثانیه دیگر تمام شد و دیگر نیاز نیست ده دقیقه نگاه کنید تا ببینید حالا روز است و شب نشده است!

یک ‌دفعه نزد مرحوم علامۀ طباطبایی ـ رضوان الله تعالیٰ علیه خدا رحمتشان کند ـ بودیم و ایشان راجع به مسئلۀ خلود افراد صحبت می‌کردند یکی سؤال کرد گفت: آقا دلیلی ندارد یک نفر گناه بکند یا یکی را بکشد و بعد تا خدا خدایی می‌کند باید داخل جهنم بماند! ایشان فرمودند: ایرادی ندارد در همین دنیا هم می‌شود! یکی چشم یکی را بیرون بیاورد و تا آخر عمر کور بماند! یعنی یک ثانیه چشم را بیرون بیاورید یک ثانیه است ولی تا آخر عمر کور هستی حالا ایشان این مثال را برای قضیۀ فلان زدند.

اجتماع، شرط تکوّن علم اجمالی

بحث ما در علم اجمالی این است که علم اجمالی کیفیةٌ نفسانیةٌ و ذهنیةٌ مِن فعل النفس و ارتباطش با خارج فقط در تکوّن است نه در بقاء. در تکوّن علم اجمالی ما نیاز به اجتماع داریم یعنی با یک إناء علم اجمالی حاصل نمی‌شود. این را قبول داریم. باید إنائین مجتمعاً به بحث اجتماع باشد تا علم اجمالی محقق بشود حالا اجتماع محقق شد و الآن إنائین در اینجا هستند و ما قطع پیدا کردیم ـ حتی یک ثانیه ـ که أحد الإنائین خمر است، تا قطع پیدا کردیم علم اجمالی محقق شد.