جلسه ۳۹۸

جواب مسئله به همان کیفیت و به همان تقریری است که در کلام مرحوم آخوند دادیم. حالا ما چیزی را اضافه نمی‌کنیم یعنی توضیح بیشتر نمی‌دهیم.

فرق شبهۀ محصوره و شبهۀ غیر محصوره

ملخّص کلام این است که یک مطلبی راجع به علم اجمالی و میزان خود حجیت علم اجمالی لازم است که آن را قبل از وارد شدن در بحث و جواب دادن عرض می‌کنم تااینکه جواب روشن باشد؛ در باب علم اجمالی خب حجیت علم اجمالی عقلی است و شارع هم بر این حجیت عقلی صحه گذاشته است. فرق بین شبهۀ محصوره و شبهۀ غیر محصوره در باب اجمالی چیست؟ آنچه که تابه‌حال در کتاب‌ها خواندیم و فقهاء بیان کردند، در شبهۀ غیر محصوره می‌گویند که علت اینکه شارع حکم به جواز کرده است عسر وحرج است، چون عسر و حرج درصورت شبهۀ غیر محصوره پیش می‌آید در اینجا شارع حکم به اقتحام و تناول کرده است اما در باب شبهۀ محصوره عسر و حرج پیش نمی‌آید حالا إنائینی هست و انسان از این إنائین اجتناب کند عسر و حرجی پیش نمی‌آید ولی نکته این نیست. ما در آنجا می‌توانیم همین حرف بزنیم فرض کنید یک قطیع غنمی هست و پانصدتا غنم دارد و یکی از اینها موطوئه است حالا اگر از قطیع غنم پانصدتا انسان تناول نکند چه عسر و حرجی در اینجا پیش می‌آید؟! و ثانیاً برای فردی که علم دارد خب از قطیع غنم استفاده نمی‌کند دیگران استفاده می‌کنند مگر حتماً زندگی انسان به‌هم می‌خورد؟! مگر به‌طورکلی اختلال نظام پیش می‌آید اگر انسان بخواهد از شبهۀ غیر محصوره اجتناب کند؟!

برگشت مسئله در شبهۀ محصوره و غیر محصوره به تنجّز علم

این مسئلۀ عسر و حرج به این کیفیت نیست بلکه مسئله در شبهۀ محصوره و غیر محصوره برگشتش به تنجّز علم است و این آن سیرۀ عقلائیه‌ای است که شارع آن سیرۀ عقلائیه را امضا کرده است. ببینید یک وقتی من در علم اجمالی در شبهۀ محصوره علم دارم بر اینکه یکی از این دوتا خمر است، الآن ما خودمان را یک مقایسه کنیم وقتی به ما بگویند که یکی از اینها خمر است، یک‌دفعه تعجب می‌کنیم! بعداً إنائین مشتبه بشود، حالت نفسانی و کیفیت نفسانی ما نسبت به این شبهه به چه نحوی است؟ خیلی انصدام دارد و خیلی با شدّت و حدّت نسبت به إنائین مشتبه نگاه می‌کنیم در اینکه در اینجا علم است.