جلسه ۳۹۸

این را خود انسان باید بداند! شرایط، محیط، کیفیت و وضعیت باید به یک نحوی باشد که این احکام قابل اجرا باشند، آن قابل اجرا بودنش خودش خیلی مسئلۀ ظریفی است و غیر از صرف حکم هست. واقعاً اگر در مجتمع ما الآن بخواهد این قضیه انجام بشود خب با توجه به فرهنگی که ما ایرانی‌ها داریم تمام خانواده‌ها همه مضمحل می‌شوند. بله، این قانون در فرهنگ خارج مثل اینکه قابل اجرا است به‌خاطر اینکه در فرهنگ خارج، زن برای خودش می‌رود کار می‌کند و مرد هم برای خودش می‌رود کار می‌کند و هیچ ارتباطی به همدیگر ندارند و بعد هم هرکدام برای خودشان حساب و کتابی دارند و آنها هم برای خودشان حدّ و قانونی دارند یعنی وقتی مرد به خانه می‌آید من‌باب‌مثال می‌گوید که فلان‌جا پارتی دعوت داریم زن هم می‌گوید که فلان پارتی دعوت هستم، در آنجا می‌توانیم بگوییم که حالا مرد حق ندارد به زن بگوید که در خانه کار کن چون اصلاً فرهنگشان براین‌اساس است. اما وقتی که در یک فرهنگی نظام خانواده و نظام عائلی براساس رفاقت و براساس تشکّل مبانی و مبانی رفاقتی هست دراین‌صورت نمی‌شود و ما باید این مسائل را جدای از هم باید لحاظ کنیم. به خصوص حالا که در خیلی مسائلی که در آنجا هست ممکن است مسائل به خلاف شرع برسد البته قوانین آنها که شرعی نیست یعنی دموکراسی خودشان را لحاظ می‌کنند.

لزوم آگاهی مجتهد به همۀ مبانی اخلاقی اسلام

من بارها خدمت رفقا این را گفته‌ام که یک مجتهد باید حتی به همۀ مبانی اخلاقی اسلام اطلاع داشته باشد! اینکه مرحوم قاضی فرمودند که بر هر طلبه واجب است که تاریخ 275 سالۀ اسلام را مطالعه کند برای چیست؟! الآن کدام مجتهد را سراغ دارید دو صفحه تاریخ خوانده باشد؟! دو صفحه ناسخ التواریخ خوانده باشد؟! اینها خیال کردند که اسلام همان احکامی است که در وسائل الشیعه هست! همین! درحالی‌که همین ارتباطات ائمه علیهم‌السّلام با افراد، ذهن مجتهد را زیر و رو می‌کند، کیفیت ارتباط و کیفیت تعامل امام علیه‌السّلام با افراد در طول تاریخ و در طول وضعیت که چطور حرف زدند، با آن شخص چطور حرف زدند، با این شخص یک قسم صحبت کردند با دیگری قسم دیگر صحبت کردند، بسیاری از این تناقض‌هایی که ما در رفتار ائمه می‌بینیم تناقض نیست، آنها خیال می‌کنند تقیه است، نه! امام علیه‌السّلام با این شخص به یک نحو حرف می‌زند با دیگری طور دیگر حرف می‌زند! باید با او این‌طور صحبت بشود و با دیگری آن‌طور صحبت شود و از مجموع این مطالب برای مجتهد قوۀ اجتهاد و استنباط تولید می‌شود. من‌حیث‌المجموع وقتی مطالب را دید آن موقع تازه می‌فهمد که نسبت به مسئله و نسبت به فهم دینی باید چه‌کار کند.