جلسه ۳۹۹

همان‌طوری که حج را واجب کرده است درصورتی‌که حج منافات با یک امر اهم پیدا کند، همان حج حرام می‌شود! انفاق را واجب کرده است اما آن انفاق درصورتی‌که موجب آبروریزی مؤمن بشود حرام می‌شود! آن جایی که ماء را حلال کرده است اگر این ماء موجب موت بشود حرام کرده است! خمر را حرام کرده است و اگر اضطرار پیش بیاید حلال کرده است! همۀ این احکام باهم و در وزان همدیگر جعل شده‌اند بنابراین مورد، مورد اضطرار است.

تلمیذ: ببخشید در جلسۀ قبل مطلبی راجع به اینکه شارع در اینجا حجیت علم اجمالی را اعتبار می‌کند فرمودید، علم اجمالی با علم تفصیلی چه فرق می‌کند؟! خودتان فرمودید که وزان علم اجمالی همان علم تفصیلی است و در اینجا ما در واقع از ناحیۀ حکم که اشکالی نداریم و شارع حکم را بیان کرده است آن علم را هم می‌دانیم منتها ما از ناحیۀ موضوع مردد هستیم و تردد موضوع باعث شده است که در اینجا علم ما بین دو چیز محتمل شده است خب اینجا شارع به چه کیفیتی علم اجمالی را اعتبار می‌کند؟! حجیت علم اجمالی ذاتی آن است و برای خودش هست.

استاد: حجیت علم ذاتی است.

تلمیذ: تفصیلاً در اینجا مشخص است و در اینجا مردد است ولی در اینجا ما علم به شرب خمر را داریم.

استاد: خب شارع همین را منجّز می‌کند لذا در روایات و منقولات می‌بینیم که به علم اجمالی ترتیب اثر داده‌اند، وقتی از امام صادق سؤال می‌کند که من ثوبَین مُشتَبهین دارم حضرت می‌فرمایند که از هردو باید اجتناب کنی.¹

تلمیذ: چه لزومی دارد شارع این را بیان کند؟! اگر واقعاً وزان علم اجمالی، علم تفصیلی است ما باید این را خودمان متوجه بشویم.

استاد: بله می‌دانم، عرض کردم که بناء شارع هم بناء بر عقل است و عقل حاکم به تنجّز علم اجمالی است و شارع همین بناء را امضا کرده است لذا اگر شارع در اینجا حکم نداشته باشد ما باید اجتناب کنیم و تفاوتی نمی‌کند.