جلسه ۴۰۹

تلمیذ: پس شما قائل هستید به اینکه در انشاء حکم سه‌تا مرحله داریم یعنی در حکم انشاء هست و تنجّز هست و فعلیت، درصورتی‌که این بحث تنجّز یا فعلیتی که شما می‌فرماید، تنجزش نسبت به حکم نیست و نسبت به موضوع است. در آنجا که حکم فعلیت پیدا نکرده است شما می‌گویید که منجّز است مثل اینکه در مجلسی که هنوز خمر نیست یا صبی که هنوز بالغ نشده است، حکم سر جایش خودش هست و حکم فعلی هست پس مرحلۀ فعلیت به انشاء رسیده است منتها موضوع هنوز پیدا نکرده است.

استاد: البته قبل از انشاء، ملاکات هم هست. چرا به فعلیت رسیده است؟! فعلیت یعنی چه؟! اگر منظور فعلیتی است که شارع خمر را حرام کرده است خب خمر هزار و چهار صد سال پیش در زمان پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم حرام شد، به طفلی که هزار چهارصد سال بعد می‌خواهد به دنیا بیاید چه ارتباطی دارد؟! اگر منظور شما در فعلیت، فعلیت اصل حکم است مثل اینکه صلات به سمت قبله و کعبه در وقتی که رسول‌الله به مسجدالاقصی صلات می‌خواند، در آنجا می‌توانیم بگوییم که حکم به صلات به سمت کعبه انشاء شده بود و هنوز به مرحلۀ فعلیت و ابلاغ نرسیده بود، آن اصلاً ارتباطی به این ندارد.

فرض کنید که همین الآن شارع خمر را حرام کرده است و در عالم ملاکاتش گذشته است و بعد عالم انشاء بر آن مترتّب شد و شارع گفت که الخمرُ حرامٌ، این الخمرُ حرامٌ الآن در مقام انشاء تمام شد و حالا اینکه تمام شد دومرتبه باید طی کند تااینکه گریبان مکلف را بگیرد. الآن طفلی که ده‌ساله است آیا این حکم گریبانش را گرفته یا نگرفته است؟! نگرفته است. پس حکم نسبت به این چه حالتی دارد؟ حالت تنجّز دارد و منجّز است؟ نه، منجز وقتی است که می‌آید و متعلق به اوست، اصلاً حکم به طفل غیربالغ تعلق نمی‌گیرد مثل اینکه اصلاً لَم یَلِد. جنین و طفلی که در رحم و بطن مادر است، اصلاً حکمی به او تعلق می‌گیرد؟! اصلاً معنا ندارد که حکم به او تعلق بگیرد و به انتفاء موضوع است.