جلسه ۴۱۲

معارض با طرف دیگر چه بود؟ خروج طرف دیگر از تحت علم اجمالی بود و فرض این است که قدرت علم اجمالی نسبت به ‌طرف دیگر تا قبل از ابتلاء به اضطرار تفاوتی نکرده است؛ یعنی همان علم اضطراری که نسبت به هردو بود و هردو را متعلق برای خودش قرار داده بود و الزام یا اجتناب را بر هردو به یک حساب و به یک میزان آورده بود، الآن هم به همان قدرت باقی است الاّ اینکه یکی از طرفین به اجازۀ شارع از تحت علم اجمالی خارج می‌شود وَ یَبقی الطرف الآخر بِلامُعارضٍ.

این طرف دیگر هست و این طرف دیگر مقتضای اشتغال ذمه است و اینجاست که استصحاب اشتغال موجب تنجّز طرف دیگر خواهد شد والاّ ما نیازی به استصحاب هم نداشتیم؛ یعنی همین‌که یکی از دو طرف خارج می‌شود شبهه این است که آن علم قبل از ابتلاء، به منجّزیت خودش باقی است یا باقی نیست؟ خب همان‌طوری‌که عرض شد مقتضای استصحاب که همان بقاء آن علم است در اینجا اقتضای اجتناب نسبت به‌طرف دیگر را دارد.

اگر اشکالی در اینجا بشود که همان‌طوری‌که احتمال انطباق بر محرّم در أحدهما عَلی البَدلیة است همین‌طور ابتلاء به اضطرار در أحدهما عَلی البَدلیّة است یعنی وقتی که در مورد علم اجمالی یک واحد مشخص که منطبق بر حرام نیست، این منطبق بر حرام باشد یا این منطبق بر حرام باشد، اینکه منطبق نیست بلکه احتمال انطباق بر حرام در هرکدام از این دوتا وجود دارد، هم این محتمل الانطباق است و هم این محتمل الانطباقیت است، نفس احتمال انطباق قبل از اضطرار منجّز است. حالا سراغ اضطرار آمدیم و ابتلاء به اضطرار پیدا کردیم، آیا این اضطرار روی فرد معیّن رفته است یا غیر معیّن؟ نه، به نجس بما أنه نجسٌ تعلق نگرفته است، بِأحدهما النجس تعلق گرفته است.

پس ابتلاء به اضطرار هم محتمل الانطباق بر هرکدام از این دوتا است یعنی به همان میزانی که احتمال انطباق با محرّم موجب منجّزیت بود به همان میزان احتمال انطباق بر اضطرار هم منجّز برای حلیت است. و همان‌طور که احتمال انطباق این اناء بر حرام موجب اجتناب است، به همان مقدار احتمال اضطرار به این، موجب جواز است و به همین مقدار که احتمال انطباق این اناء ‌بر حرام منجّز است، به همین مقدار احتمال انطباق بر اضطرار موجب حلیت می‌شود پس هردو سیّان می‌شوند چون محتمل الانطباق در هردو موجود است و در انائین نسبت به حرام موجود است إمّا هذا حرامٌ و إمّا هذا حرامٌ و نفس الاحتمال منجّزٌ، همان‌طور که نفس الاحتمال در هر کدام از این دوتا منجّز است همین‌طور نفس احتمال اضطرار در هرکدام از این دوتا منجّز است اضطرار که به یک واحد معیّن نیست؛ یعنی آن احتمال اضطرار، احتمال انطباق بر حرام را ازبین می‌برد و این احتمال اضطرار احتمال انطباق بر این را ازبین می‌برد فیبقیٰ کِلا الطرفین بلا دلیلٍ محرِّم و بلا منجّزٍ و بلا شاغلٍ فی الذِّمة.