جلسه ۴۱۲

اشتغال می‌گوید که یَجب الاجتناب عن کِلَیهما و احتمال انطباق این نسبت به علم اجمالی و احتمال انطباق آن نسبت به علم اجمالی هردو سیّان است؛ یعنی در وقتی که دست می‌خواهد برود هنوز علم اجمالی به حال خودش باقی است و هنوز منجّز است حالا دست به اینجا رسید یا باید این‌طرف برود یا آن‌طرف برود، این ابتلاء فعلی می‌شود. آیا این ابتلاء فعلی به أحدهما، أحدهما را از تحت آن علم اجمالی به حرمت کِلَیهما خارج می‌کند یا خارج نمی‌کند؟ می‌بینیم که خارج نمی‌کند یعنی وقتی که می‌خواهد یکی را بردارد همان موقع که می‌خواهد به این‌طرف برود همان موقع می‌تواند این را بردارد و همان موقع که دست می‌خواهد برود سمت چپ را بردارد، همان موقع می‌تواند برود سمت راست را بردارد و می‌بیند که نسبت به هردو یکسان است و وقتی نسبت به هردو یکسان بود پس هردوی اینها متعلق برای آن علم اجمالی قبلی است و آن اشتغال قبلی باقی است الاّ اینکه در مقام تناول بالأخره یا این را برمی‌دارد یا آن را، بالأخره هردو زمین نمی‌ماند و یکی را برمی‌دارد و می‌خورد و از تحت علم اجمالی خارج می‌کند.

بنابراین آن اشتغالی که قبل از تعیین یکی از اینها به‌واسطۀ مکلف، آن علم اجمالی باقی بود می‌بینیم که تنجّزش را نسبت به‌ طرف دیگر ازدست نداده است. وقتی که می‌خواهد این را بردارد می‌بینید که تنجّز علم اجمالی را نسبت به این ازدست نداده است یعنی در هردو یکسان است اما در مورد تعیین ـ حالا ایشان بحث تعیین را بیان نکردند، تعیین در درس بعد می‌آید و در آنجا اشکال است ـ از اول خارج می‌شود و علم اجمالی تعلق نمی‌گیرد ولی در اینجا می‌بینیم که علم اجمالی تا آخر پابه‌پای اضطرار می‌آید و می‌گوید که من جدا نیستم اضطرار داری که داری ولی من در اینجا نسبت ...، أحد طرفین خمرٌ، می‌گوییم که شما مجازی که یکی را برداری و وقتی که یکی را برمی‌داری می‌بینی یکی دیگر هست و مکلف نسبت به یکی می‌تواند احراز کند اما تعلق طرفین نسبت به علم اجمالی را ازدست نداده است خب خَرجَ أحدِهما بِالدَّلیل و بَقی الآخر بلادلیل، خب استصحاب اشتغال طرف دیگر را شامل می‌شود.