جلسه ۴۱۳

تعارض مزاحم اهمّ، موجب ازبین رفتن علم اجمالی

آنچه که موجب ازبین رفتن علم اجمالی است تعارض مزاحم اهمّ است و تعارض مزاحم اهمّ همان‌طوری که به امر معیّن تعلق بگیرد مانعیت دارد همان‌طور تعارض مزاحم درصورتی‌که به غیر معیّن تعلق بگیرد هردو یکی است منتها ترخیص اگر از ناحیۀ شارع باشد معیّن می‌شود و اگر از ناحیۀ عقل باشد غیر معیّن می‌شود. این چه فرقی در قضیه می‌کند؟!

تلمیذ: این تخییر عقلی نشد، شرعی شد!

استاد: شرع نمی‌گوید که شما مخیّر هستید بلکه می‌گوید که شما مضطر هستید و من کاری به تخییر و غیر تخییر ندارم. شما وقتی که مضطر به این امر حرام هستید می‌توانید انجام بدهید حالا آن امر حرام یا معیّن است یااینکه مردد است، شرع به این کار ندارد.

عرض بنده این است که مرحوم کمپانی مسئله را در باب ملاکات بردند ـ حالا إن‌شاءالله در جلسۀ بعد توضیح بیشتر می‌دهیم ـ ایشان می‌فرمایند که درصورتی‌که ترخیص شرعی باشد نسبت به معیّن یا نسبت به غیر معیّن در آنجا خود ملاک اهمّ معارض با ملاک غیر اهمّ است لذا غلبه پیدا می‌کند. اما اگر ترخیص از ناحیۀ عقل باشد شارع آمده اضطرار را فقط برای ما بیان کرده است نه ترخیص را، گفته که شما می‌توانید در مقام اضطرار تناول امری را بکنید که به موجب آن، حفظ نفس و بقاء نفس محقق می‌شود. فقط من این را به شما می‌گویم و دیگر چیزی نمی‌گویم. حالا آن دیگر در دست شماست؛ اگر در خارج یک إناء واحد دارید این اضطرار تعلق به إناء واحد می‌گیرد و شارع می‌گوید که به من مربوط نیست. اگر در خارج دو إناء دارید این اضطرار تعلق بِأحدهما علی البدل می‌گیرد و شارع می‌گوید که به من مربوط نیست. در هردو شارع می‌گوید به من مربوط نیست اما این مربوط به خارج است که اگر در خارج إناء واحد هست طبیعتاً معیّن است و اگر در خارج دو إناء هست این تعلق به غیر معیّن می‌گیرد و این به شارع چه مربوط است؟! مرحوم کمپانی این را می‌خواهد بگوید.