جلسه ۴۲۷

ثانیاً برفرض که یک هم‌چنین فرضی هم باشد باز اشکال باقی است. چرا؟ چون آن حرمتی که شارع می‌گوید که حرام است آن حرمت متعلقۀ به اضطرار که نیست بلکه آن یک حرمتی است براساس یک ملاک ولو اینکه ما این ملاک را ندانیم پس مسئلۀ اضطرار آن ملاک را رفع نمی‌کند یعنی دوباره اشکال به ‌حال خود باقی است. پس وقتی شارع می‌گوید که أحدهما حرامٌ، این أحدهما حرامٌ چه ما بدانیم مِن حیث إنَّه خمرٌ یا ندانیم باز حرمت به حال خودش باقی است.

تصور غلط اعلام از ملاک در علم اجمالی

علیٰ‌کلّ‌حال اینکه من به این مسئله یک مقداری دقت می‌کنم به‌خاطر این است که این قضیه از ریشۀ علم اجمالی درآید، التفات می‌کنید؟! یعنی از اصل، هر حرفی دیگر شما از تقریرات و این مطالب می‌شنوید همه را دور بریزید که اصلاً علم اجمالی و موضوعاتی که در آن هست و شقوقی که در آن کردند همه باطل می‌شود و آن مسئله این است که تصور اعلام از ملاک در علم اجمالی تبدّل واقعی ملاک حرمت به ملاک محبوبیت است. روی این مسئله ما نظر داریم؛ در علم اجمالی ملاک تغییر پیدا نخواهد کرد بلکه ملاک همان است و ظرف اضطرار آمده است آن ملاک حرمت را در مرتبه، ـ در بحث ماهیت این مسئله را مثال زدیم ـ محفوظ کرد و اضطرار می‌گوید که من در آن مرتبه کاری ندارم این خمر است و حرام است و منِ اضطرار این خمر را به ماء ‌متبدّل نمی‌کنم. این خمر إلی الأبد خمر است و در مرتبۀ خودش هم خمر حرام است. یک وقت شارع بگوید که من اصلاً خمر را از بیخ حلال کردم! آن یک مطلب دیگری است. اتفاق می‌افتد در بعضی از ازمنه اصلاً به‌طورکلی حلال می‌شود مثل قمار که یک وقتی حرام بود حالا به کلّ حلال می‌شود! آن اصلاً یک مسئلۀ دیگر است ولی شارع که این حرف را نزده و این حرف را هم نخواهد زد! اضطرار می‌گوید که با اینکه این خمر است و با اینکه ملاک مبغوضیّت را به‌عنوان أنّه خمرٌ دارد ولی در موقعیت فعلی این ملاک کَلا ملاک است! موقعیت فعلی یعنی حال اضطرار! این چه ربطی به علم اجمالی دارد؟! حال اضطرار باید بتوانیم این را اقتحام کنیم ولی علم اجمالی ما کجا رفته و آن تکلیف متعلق به علم اجمالی در رتبۀ خودش چرا ازبین برود؟! آن خمر در رتبۀ عدم اضطرار چرا آن خمر حرمت خودش را ازدست بدهد؟! آیا شما می‌توانید به‌واسطۀ اضطراری که الآن بر این خمر پیدا شد بگویید که این به‌طورکلی حلال شد؟! نه، الآن هم می‌گوید که چون مضطر شد این الآن حلال شد پس با همین گفتن «چون مضطر است حلال است» می‌خواهید بگویید که اگر مضطر نباشد حلال نیست و حرام است. وقتی که این‌طور شد پس طرف دیگر علم اجمالی با این عین در آن مرتبه می‌آید علم اجمالی را محقق می‌کند.