جلسه ۴۲۸

این درصورتی است که واجب واجب تخییری باشد اما اگر واجب تعیینی باشد یعنی به شخص به‌عنوان أنّه شخصٌ تعلق بگیرد، در اینجا باز می‌بینیم که تکالیف متفاوت است یعنی بعضی از تکالیف به خود فاعل بِما أنّه فاعلٌ تعلق می‌گیرد مانند صلات، صوم، حج و زکات و خمس بنا بر نقل و قولی نه بنا بر آن قول دیگر که آن شخص مباشر هست ـ باید در شخصی که دفع می‌کند قصد باشد ـ مانند سایر عبادات که خود شخص باید مباشرتاً انجام بدهد و این ارتباطی با مکلف دیگر ندارد، نماز بخواند یا نخواند ربطی به مکلف دیگر ندارد، در اینجا متعلق تکلیف عبارت از مکلفٌ به که همان صلات است و مکلف، همان فاعل است و متعلَق تکلیف عبارت از همان صلات است که آن با مکلفٌ به واحد است. در بعضی از موارد نظر شارع حتی در وجوب تعیینی عبارت از آن متعلق تکلیف است و به آن تعلق می‌گیرد. هم در مورد اثبات و هم در مورد سلب، در هردو یکی است و تفاوت نمی‌کند.

من‌باب‌مثال وقتی که شارع می‌گوید که لا تَشرب الخَمر معنایش این است که تک‌تک افراد عِندَ المواجهةِ وَ عندَ المُقارَنةِ مَع الخَمر یَجبُ عَلیهم الکَفّ و این نسبت به تک‌تک افراد شمول پیدا می‌کند یعنی به تعداد تک‌تک افراد امر متکثّر می‌شود. وقتی که خمر در خارج محقق است، بر تک‌تک افراد [واجب] است که از خمری که در خارج محقق است کفّ نفس کنند. حالا هنوز خمر درخارج محقق نشده است و در مقام انشاء و تنجّز است و هنوز به مقام فعلیت نرسیده است، در مقام فعلیت باید خمر در خارج محقق باشد. اگر شخصی در بیابان و صحرایی که توقع خمر در آنجا نیست، این‌طور نیست که الآن خمر بر او حلال است بلکه خمر در عالم تنجّز بر او حرام است منتها هنوز فعلیت ندارد و هنوز فعلیت پیدا نکرده است.