جلسه ۴۳۲

حالا به قول مرحوم شیخ مرتضی حائری که ـ ایشان اهل فلسفه نبود خدا رحمتش كند ـ در تداخل علل بر معلول واحد می‌گفت که این حرف‌ها چیست؟! این مثل این می‌ماند كه كسی دوتا تیر به شخصی بزند، تیر اول علت قتل است تیر دوم را هم كه بزند هردو باهم تداخل می‌كنند و چون تداخل عللین بر معلول واحد محال است پس هردو تیر موجب می‌شود كه او سالم در خیابان راه برود! بندۀ خدا مسخره می‌كرد می‌گفت: تداخل علل متکثره بر معلول واحد اشکال ندارد. ولی خب بندۀ خدا نمی‌دانست معلول در اینجا چیز دیگر است و اینها همه به‌عنوان جزء العله هستند.

حالا در اینجا تكلیف مردد است پس ...! نه جان من! جناب آخوند تند نرو! وقتی كه تكلیف یا بر صوم ثلاثین یا بر اطعام ستین مسكیناً تعلق گرفته است و چون این شخص فقیر است و قادر بر اطعام نیست پس باید این طرف را انجام بدهد چون نسبت به این‌طرف قادر است. همین‌طور است اگر خطاب، خطاب مردد باشد ـ ایشان این مانحن‌فیه را تنظیر برای آن می‌آورند ـ بین إنائین مشتبهین كه یكی از اینها مضطرٌ إلیه است و غیرُ قادرٍ علی‌ الإتیان و الامتثال و نسبت به یكی از اینها قادر است، همین‌طور نحن نقول به هكذا نسبت به آن مضطرٌ إلیه تكلیف تعلق نمی‌گیرد و نسبت به غیر مضطرٌ إلیه تعلق می‌گیرد.

پس استدلال مرحوم آخوند در حاشیه بر فرائد بر برائت به این استدلال كه اضطرار موجب عدم تنجّز تكلیف است بقائاً، مخدوش است.

اللهم صل علی محمد و آل محمد