جلسه ۴۳۳

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

در كلام مرحوم آخوند عرض شد كه ایشان عدم قدرت بر اتیان را علت برای عدم تنجّز تكلیف دانستند و عرض شد که این مسئله از دو جهت مورد اشكال و مورد خدشه است. اشكال اول بر مبنای خود قوم و اشكال دوم به همان تقریری است كه ما در بحث تنجّز و فعلیت عرض كردیم و ترتّب و تعلق تكلیف بر عناوینِ مصادیق نه بر شخص مصادیق بِما هی مصادیقٌ.

نسبت به تقریر اول عدم قدرت بر تكلیف این عدم قدرت بعد از تعلق تكلیف است یا عدم قدرت قبل از تعلق تكلیف به‌عنوان شرط متأخّر برای عدم تنجّز؟ شكی نیست كه قدرت و عدم قدرت بر تكلیف هیچ ارتباطی با تنجّز تكلیف ندارد یعنی مولا در مقام انشاء نفس موضوع را مدّنظر قرار می‌دهد و حكم را مترتب برموضوع می‌كند منتها عبد در مقام عمل یا قادر بر اتیان هست یا قادر بر اتیان نیست. وقتی كه مولا می‌گوید: أكرم العلماء نفس تصور موضوع علم كافی برای ترتّب وجوب اكرام و تعلق وجوب اكرام است. قدرت بر فعل و عدم قدرت بر فعل این در مقام اتیان خارج است و به مقام انشاء و تنجّز اصلاً كاری ندارد تااینكه ما قدرت بر فعل را شرط برای ترتّب تكلیف و ترتّب حكم بر موضوع بدانیم.

قدرت بر فعل شرط عقلی در مقام خارج و در مقام اتیان فعلی

قدرت بر فعل شرط عقلی در مقام خارج و در مقام اتیان فعلی است و به مقام انشاء و ملاكات و تعلق حكم بر ملاكات كاری ندارد. یك وقت صحبت در این است كه نفس اضطرار موجب عدم تحقق ملاك است، این یك مطلب دیگر است، همان مطلبی است كه راجع به آن صحبت شد كه خود اضطرار موجب عدم تحقق ملاك وجوب احتراز است همان‌طوری‌كه موضوعات به‌واسطۀ ملاكات خودشان احكامی را به‌سمت خودشان جذب می‌كنند، یكی از آن ملاكات ملاك اضطرار است كه در مقام تصادم ملاكات، موجب عدم انعقاد حكم احترازی است.